Kortavelta landsmanna tók nokkuð óvæntan fjörkipp í júnímánuði samkvæmt nýbirtum tölum Seðlabankans. Alls straujuðu heimilin greiðslukort sín fyrir tæpa 133 ma.kr. í júní og jafngildir það 8,6% vexti frá sama mánuði í fyrra í krónum talið. Að teknu tilliti til verðlags- og gengisþróunar reiknast okkur til að vöxtur kortaveltu hafi numið 3,4% milli júnímánaða í ár og í fyrra. Er það í fyrsta sinn frá febrúar á þessu ári sem kortaveltan vex á þennan mælikvarða.
Kortavelta tekur við sér þrátt fyrir svartsýni neytenda
Þrátt fyrir svartsýni neytenda tók kortavelta landsmanna nokkurn fjörkipp í júní. Undirliggjandi þróun bendir þó til hægari einkaneysluvaxtar, enda hafa háir vextir, þrálát verðbólga og aukin óvissa á vinnumarkaði neikvæð áhrif á heimilin um þessar mundir.
Það vekur athygli að innlend kortavelta tók við sér í júní með tæplega 2% raunvexti en hún hafði fram að því skroppið samfellt saman að raunvirði frá febrúar síðastliðnum. Þá var vöxtur í kortaveltu erlendis líkt og fyrri daginn og nam hann 8% að raunvirði í júní. Virðist ríflega 5% fækkun brottfara Íslendinga um Keflavíkurflugvöll milli ára í júnímánuði samkvæmt tölum Ferðamálastofu ekki hafa endurspeglast í erlendu veltunni. Þar vegur væntanlega meðal annars á móti vaxandi velta í erlendum netverslunum.
Er stemningarsamdráttur?
Líkt og við fjölluðum nýlega um hafa landsmenn verið býsna svartsýnir á stöðu og horfur í hagkerfinu undanfarið. Merkilegt nokk virðast heimilin þó á sama tíma ekki vera sérstaklega á þeim buxunum að brýn þörf sé á að skera niður heimilisútgjöldin. Líkt og við bentum á í umfjöllun okkar er enn hugur í landsmönnum þegar kemur að stærri fjárhagslegum ákvörðunum ef marka má þróun stórkaupavísitölu Gallup, sem mælir áform almennings um bifreiðakaup, utanlandsferðir og íbúðakaup.
Þótt heimilin standi almennt nokkuð sterkt að vígi þegar kemur að heimilisbókhaldinu eru þó ýmsar blikur á lofti. Vinnumarkaðurinn hefur þróast til verri vegar líkt og við fórum yfir nýverið. Þá hefur raunverð íbúða heldur lækkað að undanförnu. Landsmenn gætu því verið að upplifa bæði áhyggjur af neikvæðum eignaáhrifum sem og aukna óvissu um tekjuhliðina í heimilisbókhaldi sínu á komandi misserum jafnvel þótt fjárhagurinn sé sterkur enn sem komið er.
Í því samhengi er fróðlegt að líta til þess að bandarískir hagfræðingar hafa á síðustu misserum rætt töluvert um fyrirbærið „vibecession“, sem mætti kalla stemningarsamdrátt á íslensku. Með því er átt við að væntingar og líðan heimila séu á svipuðu stigi og í efnahagssamdrætti, þótt hefðbundnir hagvísar á borð við atvinnuleysi, kaupmáttarþróun, einkaneyslu og hagvöxt bendi ekki til sambærilegrar niðursveiflu.
Líkt og sjá má af myndinni eiga væntingar hér á landi og í Bandaríkjunum það sammerkt að hafa upp á síðkastið mælst á svipuðum slóðum og í fjármálakreppunni í lok fyrsta áratugar aldarinnar eða þegar Covid-faraldurinn stóð sem hæst. Rétt eins og hér á landi eru flestar hagtölur af bandarískum vinnumarkaði og úr raunhagkerfinu þó ekki nærri eins neikvæðar og á fyrrnefndum áfallatímum. Greina má þessa þróun í Bretlandi þótt í minni mæli sé en á meginlandi Evrópu er hins vegar meira samræmi milli væntinga og efnahagsþróunar.
Okkur þykir nærtækt að horfa hér til þróunar verðbólgu og vaxta. Verðbólgan hefur verið þrálátari í Bandaríkjunum og Bretlandi en á Evrusvæðinu og stýrivextir viðkomandi seðlabanka að sama skapi hærri. Hafa verið vangaveltur um það erlendis að hin sterku sýnilegu áhrif sem hækkandi verðlag og háir vextir hafa á tilfinningu almennings fyrir stöðu og horfum vegi þyngra en minna sýnilegar stærðir eins og þjóðhagsreikningar og gögn af vinnumarkaði.
Mælingar á væntingum neytenda virðast því upp á síðkastið fremur vera hátíðnimælikvarði á skynjað fjárhagslegt álag en samtíma mælikvarði á getu heimila til neyslu. Verðbólga og vextir hafa áhrif á tilfinningu almennings ekki aðeins með beinum áhrifum sínum á ráðstöfunartekjur og greiðslubyrði skulda, heldur einnig vegna þess hversu áberandi og sýnileg þau eru og vegna þess boðskapar sem þau senda um efnahagslega áhættu í framtíðinni. Af þeim sökum getur mat neytenda á efnahagsumhverfinu versnað mun meira en síðari þróun einkaneyslu, atvinnu eða landsframleiðslu gefur að lokum tilefni til.
Útlit fyrir hægan einkaneysluvöxt
Kortaveltan gefur oft á tíðum góða mynd af þróun einkaneyslu enda borga landsmenn fyrir langstærstan hluta venjulegra neysluútgjalda með greiðslukortum sínum. Á öðrum ársfjórðungi óx kortaveltan að jafnaði um 0,3% að raunvirði milli ára. Hefur vöxturinn ekki verið hægari á þann kvarða síðan á lokafjórðungi ársins 2023.
Á fyrsta fjórðungi þessa árs jókst einkaneysla um 2,2% samkvæmt bráðabirgðatölum Hagstofunnar. Kortatölurnar benda til þess að einkaneysluvöxturinn hafi verið lítill, jafnvel enginn, á öðrum fjórðungi en fyrstu tölur Hagstofunnar fyrir þjóðhagsreikninga á fjórðungnum verða birtar undir lok næsta mánaðar.
Við spáðum því í sumarbyrjun að einkaneyslan myndi að jafnaði vaxa um tæp 2% á þessu ári. Sú spá er enn í fullu gildi að okkar mati en ef eitthvað er hafa líkur á að vöxturinn verði enn minni heldur aukist síðan þá.
