Væntingavísitala Gallup lækkaði um 5,2 stig á milli mánaða og mældist 49,2 stig í júní. Væntingar haldast því lágar og eru á svipuðum slóðum og lægstu gildi faraldursáranna, eins og sást einnig í apríl síðastliðnum. Jafnframt hefur vísitalan mælst undir 100 stiga jafnvægisgildinu í heilt ár, sem má túlka þannig að fleiri landsmenn séu svartsýnir en bjartsýnir varðandi stöðu og þróun efnahagsmála.
Væntingar í lágmarki en stórkaupaáform aukast
Væntingavísitala Gallup mælist áfram í mjög lágum gildum og hefur verið undir 100 stiga jafnvægisgildinu í tólf mánuði samfleytt. Þrátt fyrir það hefur stórkaupavísitalan hækkað tvo ársfjórðunga í röð, sem bendir til þess að heimilin séu þrátt fyrir allt reiðubúin að ráðast í stærri fjárfestingar.
Svartsýnar væntingar til efnahagslífsins
Allar undirvísitölur lækka á milli mánaða og mælast vel undir 100 stiga jafnvægisgildinu. Þróunin hefur verið á þá leið að væntingar hafa almennt hríðlækkað frá síðasta sumri.
Undirvísitalan sem mælir væntingar til næstu 6 mánaða lækkaði mest á milli mánaða. Hún mældist í sínum lægstu gildum frá árinu 2009 í apríl, tók lítillega við sér í maí og lækkar á ný í júní. Sveiflurnar endurspegla líklega aukna óvissu um efnahagshorfur, bæði hér á landi og erlendis. Þá mælist mat á núverandi efnahagsástandi 49,2 stig og hefur ekki mælst lægra síðan í mars 2021.
Á sama tíma mælast væntingar til atvinnuástands 52 stig, sem er lægsta gildi frá 2020. Sú þróun rímar við stöðuna á vinnumarkaði, þar sem atvinnuleysi hefur aukist undanfarin misseri. Lægst mælist svo undirvísitalan sem metur núverandi efnahagsaðstæður- og horfur eða 32,5 stig. Það bendir til þess að mun fleiri séu neikvæðir en jákvæðir gagnvart þróun efnahagsmála.
Stórkaup þrátt fyrir svartsýni
Þrátt fyrir að væntingar landsmanna hafi dalað umtalsvert hefur stórkaupavísitala Gallup haldið velli og raunar hækkað tvo ársfjórðunga í röð. Niðurstöðurnar benda til þess að landsmenn séu í auknum mæli að huga að stærri fjárfestingum, einkum húsnæðis- og bifreiðakaupum, á sama tíma og færri hyggjast ferðast á næstunni.
Mest munar um auknar væntingar til húsnæðiskaupa. Samtals telja 6,8% svarenda mjög eða frekar líklegt að þeir ráðist í húsnæðiskaup á næstu 6 mánuðum, sem er hæsta hlutfall sem mælst hefur frá 2019 ef undan er skilinn þriðji ársfjórðungur 2024. Það kemur nokkuð á óvart í ljósi þess að eftirspurn á íbúðamarkaði var mjög sterk á árunum 2020-2024.
Jafnframt hafa væntingar til bifreiðakaupa aukist, en 16% svarenda telja mjög eða frekar líklegt að þeir kaupi bifreið á næstu 6 mánuðum. Það vekur sérstaka athygli hversu mikið væntingar til bifreiðakaupa aukast á Suðurnesjum á milli mælinga (vísitalan fer úr 38,7 í 86,5).
Á hinn bóginn hefur dregið úr fyrirhuguðum utanlandsferðum. Hlutfall þeirra sem telja mjög líklegt að þeir fari í ferðalag á næstu 12 mánuðum lækkar bæði milli ársfjórðunga og milli ára. 51% svarenda telja líklegt að þeir fari í utanlandsferð á næstu 12 mánuðum samanborið við 57% á fyrri ársfjórðungi og 58% á sama tíma í fyrra.
Það er athyglisvert að þrátt fyrir mjög dökkar væntingar til efnahagslífsins virðast landsmenn enn vera að huga að stórkaupum. Stórkaupavísitala Gallup hefur hækkað tvo ársfjórðunga í röð á sama tíma og væntingavísitalan mælist í lægstu gildum frá heimsfaraldrinum. Þessi þróun er ólík því sem sást bæði í kjölfar fjármálahrunsins 2008 og í upphafi heimsfaraldursins, þegar stórkaupavísitalan tók sambærilega dýfu og væntingavísitalan.
Hvað segir þetta um einkaneysluna?
Væntingar heimila hafa gefið talsvert eftir undanfarna fjórðunga. Þar vegur líklega þungt að verðbólga hefur reynst þrálát og tók að aukast á ný í ársbyrjun. Samhliða því hafa vextir haldist háir og hefur Seðlabankinn hækkað stýrivexti tvisvar á árinu, í mars og maí, í fyrsta sinn í þrjú ár.
Þá hefur alþjóðlegt efnahagsumhverfi versnað á undanförnum mánuðum og aukin óvissa erlendis líklega einnig haft áhrif á væntingar heimila hér á landi. Samspil þrálátrar verðbólgu, hárra vaxta og aukinnar alþjóðlegrar óvissu virðist því hafa litað væntingar landsmanna talsvert.
Væntingarnar virðast þó fremur endurspegla mat landsmanna á stöðu efnahagslífsins í heild en eigin fjárhagsstöðu. Þótt lág væntingavísitala bendi jafnan til þess að hægja muni á einkaneyslu á komandi misserum virðast landsmenn enn tilbúnir að ráðast í stórkaup samkvæmt nýjustu mælingum Gallup.
Það skýrist meðal annars af því að staða heimilanna er áfram sterk. Sparnaður heimila er enn hár í sögulegu samhengi og kaupmáttur launa hefur haldið áfram að aukast og jókst um 3,7% á síðasta ári. Horfur eru á áframhaldandi vexti kaupmáttar, þó hægari en áður, en það ætti m.a. að styðja við einkaneyslu á næstunni.
Í nýjustu þjóðhagsspá okkar gerum við þó ráð fyrir að vöxtur einkaneyslu verði hóflegri í ár en í fyrra. Þar vegur þyngst að hagkerfið hefur kólnað og vextir eru enn háir. Þegar lengra er litið gerum við hins vegar ráð fyrir að einkaneysla taki smám saman við sér á ný samhliða auknum þrótti í hagkerfinu.
