Hvað olli þessu stökki?

Erfitt er að benda á eina skýringu á hækkun væntingavísitölunnar í ágúst. Væntingar heimila hafa undanfarna mánuði líklega litast af þrálátri verðbólgu, háum og hækkandi stýrivöxtum og óvissu um þróun efnahagsmála. Áberandi lækkun varð á væntingum heimila í kjölfar átaka í Mið-Austurlöndum fyrr á árinu, sem bendir til þess að alþjóðlegt fréttaumhverfi geti einnig haft áhrif á viðhorf landsmanna um stöðu og horfur í efnahagsmálum.

Ekki urðu augljósar breytingar á efnahagshorfum sem skýra einar og sér svo mikla hækkun væntingavísitölunnar. Þvert á móti hækkaði Seðlabankinn stýrivexti um 0,25 prósentur um miðjan mánuðinn og stýrivextir þar með komnir í 8% eftir þriðju vaxtahækkun ársins. Staða heimilanna er þó áfram ágæt og virðist svartsýni þeirra undanfarna mánuði hafa verið meiri en aðrir mælikvarðar á stöðu þeirra gefa tilefni til, eins og við fjölluðum um hér.

Einnig fór mælingin fram í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um hvort hefja ætti aðildarviðræður við Evrópusambandið að nýju. Umræða í samfélaginu beindist því að verulegu leyti að innlendum stjórnmálum og kosningabaráttunni. Hugsanlegt er að sú breyting hafi dregið úr vægi neikvæðra erlendra tíðinda í mati landsmanna á efnahagshorfunum. Hækkunin gæti því að einhverju leyti endurspeglað leiðréttingu eftir óvenjudökkar mælingar í vor fremur en verulega breytingu á undirliggjandi efnahagsaðstæðum.

Allar undirvísitölur hækka

Allar undirvísitölur VVG hækka á milli mánaða en mælast þó enn undir 100 stiga jafnvægisgildinu líkt og Væntingavísitalan sjálf. Mest hækkuðu undirvísitölurnar sem mæla mat landsmanna á núverandi ástandi og atvinnuástandi. Jafnframt hækkuðu undirvísitölurnar sem snúa að efnahagslífinu og væntingum til efnahagslífsins eftir sex mánuði. 

Mest hækkaði undirvísitalan fyrir atvinnuástandið, úr 53stigum í 85stig. Sú hækkun er athyglisverð í ljósi þess að vinnumarkaðurinn hefur kólnað jafnt og þétt undanfarin misseri. Atvinnuleysi hefur aukist, störfum á almennum vinnumarkaði fækkað og laun hækka nú hægar en nokkru sinni frá árinu 2020, eins og við fjölluðum nýlega um hér. Þá eru horfur fyrir veturinn fremur tvísýnar og má þar nefna að nýlega spáði Vinnumálastofnun því að skráð atvinnuleysi færi yfir 5% á komandi vetri. Þrátt fyrir hækkunina er undirvísitalan þó enn um 27 stigum lægri en á sama tíma í fyrra. Tölurnar benda til þess að dregið hafi úr svartsýni landsmanna gagnvart atvinnuástandinu, þótt þeir séu ennþá fremur svartsýnir á þróun þess.

Hvað segir þetta um einkaneysluna?

Væntingar heimila hafa sögulega að jafnaði gefið ágæta vísbendingu um þróun einkaneyslu. Þótt væntingar hafi mælst í sögulega lágum gildum undanfarna mánuði hefur einkaneysla hins vegar haldið áfram að vaxa, þó verulega hafi hægt á vextinum. Á fyrri helmingi ársins jókst einkaneysla um 1,3% að raunvirði, samanborið við 3% vöxt á sama tímabili í fyrra.

Kippurinn í væntingum í ágúst breytir þó ekki heildarmyndinni, enda þarf að fara varlega í að túlka einstaka mánaðarmælingar. Áhugavert verður að fylgjast með þróun væntinga næstu mánuði, ekki síst í ljósi endurskoðunar kjarasamninga sem ljúka á fyrir 8. október. Greining gerir áfram ráð fyrir hóflegum vexti einkaneyslu á árinu.