Verðbólga eykst í mars ef spá okkar gengur eftir og hefur þá ekki mælst meiri síðan í ágúst 2024. Við gerum þó ráð fyrir að verðbólga hjaðni á ný í apríl. Átökin í Mið-Austurlöndum hafa breytt horfunum nokkuð og ríkir mikil óvissa með framhaldið. Seðlabankanum er vandi á höndum að ná verðbólgu hratt niður m.a. vegna forsenduákvæðis kjarasamninga.
Við spáum því að vísitala neysluverðs (VNV) hækki um 0,65% í mars frá fyrri mánuði. Ef spáin gengur eftir mun ársverðbólga aukast úr 5,2% í 5,5%. Verðbólga hefur ekki mælst meiri síðan í ágúst 2024.
Hækkunin skýrist að mestu annars vegar af hækkun flugverðs vegna tímasetningar páska og hins vegar af hækkun eldsneytisverðs. Samkvæmt bráðabirgðaspá okkar mun verðbólga þó hjaðna að nýju næstu mánuði á eftir. Hagstofan birtir vísitölu neysluverðs þann 26. mars næstkomandi.
Það eru Flutningar sem hafa mest áhrif á vísitölu neysluverðs í mánuðinum. Flokkurinn í heild hækkar um 2% (0,31% áhrif á VNV) samkvæmt okkar spá. Flugverð hækkar alla jafna í apríl í kringum páska en samkvæmt mælingu okkar gerist það nú í mars, vegna tímasetningar páskanna í ár. Verðsöfnunarvika Hagstofunnar fyrir aprílmánuð fer fram eftir páska, þannig áhrifin ættu þá að hafa fjarað að mestu út. Einnig er mögulegt að mesta hækkunin í kringum páskana lendi á milli verðmælinga Hagstofunnar, en í því tilviki gæti flugverð hækkað minna en hér er spáð. Spá okkar gerir ráð fyrir 9,8% hækkun flugverðs (0,24% áhrif á VNV). Eldsneytisverð hefur einnig hækkað að undanförnu vegna átaka í Mið-Austurlöndum. Samkvæmt mælingu okkar hækkar verðið um 5,1% (0,13% áhrif á VNV) í marsmælingu VNV.
Útsölur eru enn að renna sitt skeið í mars. Útsölur í húsgögnum og heimilisbúnaði gengu að fullu til baka í síðasta mánuði, en við gerum ráð fyrir frekari útsölulokum í fatnaði og skóm í mánuðinum. Við spáum því að flokkurinn hækki um 2,4% á milli mánaða (0,09% áhrif á VNV).
Þá hækkar flokkurinn Matur og drykkir um 0,6% (0,09% áhrif á VNV) samkvæmt spá okkar. Þar vega mjólkurvörur þungt, en Verðlagsnefnd búvara hækkaði lágmarksverð til bænda um 0,89% samkvæmt nýlegri tilkynningu Stjórnarráðsins. Matvöruverð hefur hækkað nokkuð óvænt um 1,9% á síðustu tveimur mánuðum, og ríkir óvissa um hvort verðhækkanir í flokknum haldi áfram á næstunni.
Verðbólguspá okkar hefur tekið nokkrum breytingum í kjölfar stríðsátaka í Mið-Austurlöndum sem hófust 28. febrúar. Fyrstu áhrifin hingað til lands hafa þegar komið fram í hærra eldsneytisverði, en tunnan af Brent-olíu hefur hækkað um ríflega 30% á tæpum tveimur vikum. Miklar sveiflur hafa þó einkennt þróunina undanfarið og ekki er útilokað að hluti hækkunarinnar gangi til baka á næstunni.
Samkvæmt verðmælingu okkar hækkaði eldsneytisverð um rúmlega 5% í mars frá fyrri mánuði. Miðað við hækkanirnar erlendis er ljóst að verð muni hækka meira hér á landi ef fram heldur sem horfir. Í spánni gerum við ráð fyrir áframhaldandi hækkunum á olíuverði á næstu mánuðum en töluverð óvissa er um hvort og hvenær olíuverð lækkar á ný. Einnig ríkir talsverð óvissa um framvindu átaka og áhrif þeirra á olíuframboð og flutningsleiðir. Færist átökin í aukana og verði skortur á olíu og öðrum orkugjöfum, mun það hafa víðtækari áhrif og áhrifin munu m.a. hafa áhrif á flugverð og flutningskostnað sem gæti aukið verðbólguþrýsting enn frekar. Enn sem komið er spáum við einungis hækkunum á eldsneytisverði og aðeins hærra flugverði næstu mánuði, sem er helsti munur á bráðabirgðaspánni nú og frá því síðast.
Ársverðbólga mælist nú 5,2% og í þessari spá gerum við ráð fyrir að hún mælist 5,5% í mars. Að hluta til er að það vegna tilfærslu milli mánaða þar sem páskarnir eru snemma í ár en einnig er það vegna hærra eldsneytisverðs. Bráðabirgðaspáin okkar fyrir næstu þrjá mánuði er eftirfarandi:
Ef bráðabirgðaspá okkar gengur eftir mun ársverðbólga mælast 4,5% í júní. Við gerum jafnframt ráð fyrir áframhaldandi hjöðnun á seinni hluta ársins og samkvæmt spánni gæti ársverðbólga verið komin niður í 3,7% í árslok.
Miðað við nýjustu vendingar og áhrif þeirra á verðbólguna hérlendis eru forsendur kjarasamninga í nokkurri hættu. Forsendur fyrir endurskoðun kjarasamninga fela í sér að ársverðbólga mælist yfir 4,7% í ágústmælingunni eða að verðbólga frá mars-ágúst verði yfir 4,4% miðað við árshraða. Samkvæmt okkar spá verður verðbólga rétt undir þessum viðmiðum, en lítið þarf út af að bregða til að hún mælist yfir.
Fyrr í vikunni birtum við stýrivaxtaspá þar sem við gerum ráð fyrir vaxtahækkun í næstu viku. Seðlabankinn hefur minna svigrúm til að horfa framhjá verðbólguskoti eins og þessu, sem á sér stað vegna ytri aðstæðna, en aðrir seðlabankar þar sem kjölfesta verðbólgumarkmiðsins er talsvert veikari hér á landi en gengur og gerist í nágrannalöndunum. Auk þess er veruleg pressa á að ná verðbólgu niður fyrir haustið svo forsenduákvæði um endurskoðun kjarasamninga virkist ekki, sem setur peningastefnunefndina í þrönga og krefjandi stöðu.
Lagalegur fyrirvari
Skýrsla þessi er tekin saman af Greiningu Íslandsbanka hf. (Íslandsbanki).
Upplýsingar í skýrslu þessari eru upprunnar frá innlendum og erlendum upplýsinga- og fréttaveitum, sem taldar eru áreiðanlegar, ásamt opinberum upplýsingum, eigin úrvinnslu Greiningar og mati á hverjum tíma. Upplýsingarnar hafa ekki verið kannaðar sjálfstætt af Íslandsbanka og ábyrgist bankinn ekki nákvæmni upplýsinganna, áreiðanleika eða réttmæti þeirra. Skoðanir höfunda geta breyst án fyrirvara og ber Íslandsbanka ekki skylda til að uppfæra, lagfæra eða breyta skýrslunni við breyttar forsendur.
Skýrslan er einungis birt í upplýsingaskyni og skal því ekki litið á hana sem ráðleggingu/ráðgjöf um að ráðast eða ráðast ekki í tiltekna fjárfestingu eða tilboð um að kaupa, selja eða skrá sig fyrir tilteknum fjármálagerningum. Íslandsbanki og starfsmenn bankans bera ekki ábyrgð á viðskiptum sem kunna að vera gerð á grundvelli þeirra upplýsinga sem fram koma í skýrslunni. Þeim aðilum sem hafa hug á viðskiptum er bent á að leita sér sérfræðilegrar ráðleggingar og kynna sér vel hina ýmsu fjárfestingarkosti sem í boði eru. Fjárfestingum fylgir ávallt fjárhagsleg áhætta og ber m.a. að hafa í huga áhættu vegna alþjóðlegra fjárfestinga og gengisflökts gjaldmiðla. Fjárfestingamarkmið og fjárhagsstaða fjárfesta er mismunandi. Bent skal á að árangur í fortíð er ekki trygging um árangur í framtíð.
Skýrslur og aðrar upplýsingar sem berast frá Íslandsbanka eru einungis ætlaðar til einkanota. Hvorki má afrita efnið, vitna í það né dreifa því, í heild eða að hluta, án skriflegs leyfis frá Íslandsbanka.
Skýrsla þessi er stutt samantekt og ber ekki að líta svo á að í henni sé að finna allar tiltækar upplýsingar um þau viðfangsefni sem hún fjallar um.
Eftirlitsaðili: Fjármálaeftirlitið (www.fme.is).
BANDARÍKIN
Skýrslu þessari eða afritum hennar má ekki dreifa í Bandaríkjunum eða til viðtakenda sem eru bandarískir ríkisborgarar í andstöðu við takmarkanir sem kveðið er á um í bandarískum lögum. Dreifing skýrslunnar í Bandaríkjunum kynni að teljast brot á þeim lögum.
KANADA
Upplýsingarnar í skýrslu þessari eru ekki ætlaðar til dreifingar eða útbreiðslu með neinum hætti í Kanada og því ber ekki að líta á þær sem fjármálaráðgjöf eða ráðleggingu um fjárfestingar í skilningi kanadískra verðbréfalaga.
ÖNNUR LÖND
Lög og reglugerðir í öðrum löndum kunna einnig að takmarka dreifingu skýrslu þessarar.
