Verg landsframleiðsla jókst um 1,2% að raunvirði á þriðja fjórðungi ársins samkvæmt nýbirtum bráðabirgðatölum Hagstofunnar. Er það annar ársfjórðungurinn undanfarin tvö ár þar sem hagvöxtur mælist milli ára. Raunar var landsframleiðsla á fyrri hluta ársins endurskoðuð allmyndarlega upp á við í nýju tölunum, eins og vikið verður að hér að neðan.
Þokkalegur hagvöxtur það sem af er ári
Hagvöxtur var meiri á fyrstu þremur fjórðungum ársins en fyrri tölur bentu til. Atvinnuvegafjárfesting og einkaneysla hefur drifið vöxtinn í ár en neikvætt framlag utanríkisviðskipta vegið á móti. Horfur eru á þokkalegum vexti í ár en hægari vexti næsta ár.
Þjóðarútgjöld, sem að stórum hluta endurspegla neyslu og fjárfestingu, uxu um 4,7% milli ára. Raunar var hlutdeild birgðabreytinga í vexti þjóðarútgjalda óvenju sterk og skýrði hún 1,8% af vextinum á þriðja fjórðungi. Kemur fram í frétt Hagstofunnar að þar hafi mestu munað um auknar birgðir í sjávarútvegi, ekki síst vegna grunnáhrifa af loðnubrestinum 2024. Á móti var framlag utanríkisviðskipta neikvætt sem nam 3,5%.
Framlag utanríkisviðskipta til hagvaxtar hefur nú verið neikvætt allt frá ársbyrjun 2024. Eins og sjá má af myndinni hér fyrir neðan munar þar mestu um mikinn vöxt vöruinnflutnings á sama tíma og skipst hafa á hægur vöxtur og samdráttur í vöruútflutningi. Það sem af er þessu ári hefur hins vegar framlag þjónustuviðskipta til vaxtar einnig verið neikvætt sem er nokkur nýlunda í þjóðhagsreikningunum.
Töluverður hluti mikils vaxtar vöruinnflutnings síðustu fjórðunga skrifast á hraðan vöxt í innflutningi fjárfestingarvara. Er það nokkur huggun harmi gegn þar sem fjárfestingarvörum er eðli máls samkvæmt varið til þess að auka framleiðslu, bæði til heimabrúks sem og til útflutnings. Við höfum áður fjallað um gífurlegan vöxt í innflutningi tölvubúnaðar frá haustdögum í fyrra fram á þetta ár. Þar er að stærstum hluta um að ræða innviði fyrir gagnaver sem mun á endanum skila auknum þjónustuútflutningstekjum. Má þar segja að óbeint sé verið að flytja út raforku um sæstreng, þótt sæstrengurinn sé í þessu tilfelli ljósleiðari en ekki rafstrengur.
Töggur í fjármunamyndun
Uppbygging í gagnaverageiranum endurspeglast einnig allsterkt í þróun fjármunamyndunar framan af ári. Þannig jókst fjármunamyndun atvinnuvega um rúmlega 11% á þriðja fjórðungi ársins. Á móti var hins vegar krappur samdráttur í íbúðafjárfestingu (-10,3%) og fjárfestingu hins opinbera (-15,8%) á sama tíma.
Þar sem miklar sveiflur eru í tölum um fjármunamyndun milli fjórðunga teljum við gagnlegra að rýna í þróunina á fyrstu þremur fjórðungum ársins frá sama tíma í fyrra til að fá skýrari mynd af taktinum í fjárfestingunni. Kemur þá upp úr dúrnum að fjármunamyndun jókst á heildina litið um ríflega 10% frá sama tímabili í fyrra. Sá vöxtur er alfarið vegna tæplega 16% vaxtar fjárfestingar atvinnuveganna en íbúðafjárfesting og fjármunamyndun hins opinbera stóð nánast í stað á sama tíma. Sem fyrr segir vegur fjárfesting í tölvubúnaði gagnavera þarna þungt enda nam innflutningur á slíkum búnaði á stundum tugum milljarða króna í mánuði hverjum undanfarið, sem er um það bil tíföldun frá meðaltali fjórðunganna á undan.
Seigt í neyslu landans
Þá er allkröftugur gangur enn í einkaneyslu enda voru sterkar vísbendingar þar um í tengdum hagvísum líkt og við fjölluðum nýlega um. Á þriðja fjórðungi ársins jókst einkaneysla um ríflega 4% að raunvirði milli ára. Nefnir Hagstofan í frétt sinni að almenn aukning hafi verið í neyslu innanlands, ekki síst vegna meiri kaupa heimilanna á þjónustutengdum neysluvörum. Hins vegar varð samdráttur í kaupum heimilanna á vörum á borð við fatnað innanlands. Auk þess jukust neysluútgjöld heimila erlendis talsvert á fjórðungum.
Það sem af er ári hefur einkaneysla aukist í magni mælt um 3,6% frá fyrstu níu mánuðum síðasta árs. Til samanburðar má nefna að einkaneysla jókst um innan við prósentu hvort áranna 2023 og 2024. Þessi þróun er enn athyglisverðari í ljósi þess að mjög hefur hægt á fólksfjölgun það sem af er ári frá árunum á undan. Ljóst virðist af þessu að fjárhagur flestra heimila er tiltölulega sterkur um þessar mundir og þau halda ekki jafn fast um pyngjuna og áður, mikil aukning hefur til að mynda verið í nýskráningum bifreiða til einstaklinga þetta árið eftir nokkuð krappan samdrátt í fyrra.
Þá jókst samneysla, sem er samheiti fyrir þjónustu á borð við menntun og heilbrigðisþjónustu sem veitt er af hinu opinbera en heimilin neyta, einungis um tæpa prósentu að raunvirði á þriðja fjórðungi ársins þar sem tæplega 8% verðhækkun í þessum lið vó að mestu upp aukningu upp á tæp 9% í krónum talið. Þetta eru athyglisverðar tölur og verður forvitnilegt að sjá frekari greiningu á þeim í birtingu Hagstofunnar á tölum um fjármál hins opinbera þann 11. desember næstkomandi.
Horfur á hægum hagvexti fremur en samdrætti
Líkt og við væntum í umfjöllun okkar um þjóðhagsreikninga Hagstofunnar í septemberbyrjun voru hagvaxtartölur fyrir fyrri helming ársins endurskoðaðar umtalsvert upp á við samhliða birtingu talna fyrir þriðja fjórðung. Seiglan í hagkerfinu er því meiri en ætla mátti af þeim tölum. Hagstofunni reiknast nú til að hagvöxtur á fyrri árshelmingi hafi verið 1,7% en í fyrri tölum áætlaði stofnunin að vöxturinn hefði verið einungis 0,3% á fyrri helmingi ársins. Virðist nú sem betra samræmi sé milli þróunar fjárfestingar og innflutnings fjárfestingarvara en í fyrri tölum.
Samkvæmt hinum nýbirtu tölum Hagstofunnar var hagvöxtur 1,5% á fyrstu þremur fjórðungum ársins. Er það jákvæður viðsnúningur eftir 1,2% samdrátt á síðasta ári í endurskoðuðum tölum stofnunarinnar. Endurskoðun hagtalna náði aftur til ársins 2023 að þessu sinni og leiddi hann til þess að samdráttur VLF í fyrra telst nú hafa verið 1,2%, sem er 0,2% meiri samdráttur en í fyrri tölum. Þá metur Hagstofan nú hagvöxt ársins 2023 5,1% í stað 5,2% vaxtar í fyrri tölum. Fyrir síðasta ár vó endurmat á fjárfestingu til lækkunar mest í breytingunni en á árinu 2023 munaði mestu um minni útflutning sem vó ívið þyngra en nokkur aukning á metinni fjárfestingu það ár.
Í þjóðhagsspá okkar í september gerðum við ráð fyrir að hagvöxtur í ár yrði tæp 2%. Seðlabankinn spáði því hins vegar í Peningamálum í síðustu viku að vöxturinn í ár yrði einungis 0,9%. Þess má geta að Seðlabankinn átti von á samdrætti á þriðja ársfjórðungi auk þess að miða við fyrri tölur Hagstofunnar fyrir fyrri árshelming. Miðað við hinar nýju tölur Hagstofunnar teljum við líklega að niðurstaðan fyrir árið í heild verði einhvers staðar þarna á milli og vöxturinn í ár reynist í námunda við 1,5%.
Horfur fyrir næsta ár eru hins vegar umtalsvert tvísýnni en við álitum í september vegna þeirra ótíðinda sem hafa dunið á útflutningsgeiranum og aukinnar óvissu um þróun í ferðaþjónustu. Seðlabankinn spáir 1,6% hagvexti á næsta ári en í sviðsmynd sem við birtum nýverið áætluðum við að vöxturinn gæti orðið rétt innan við 1% árið 2026. Það er því ekki enn kreppa í kortunum að okkar mati en vissulega mun hagkerfið að öllum líkindum halda áfram að kólna jafnt og þétt.
