Landsmenn straujuðu greiðslukort sín fyrir rúmlega 136 milljarða í október síðastliðnum samkvæmt gögnum frá Seðlabankanum. Það samsvarar ríflega 9% aukningu frá sama tíma í fyrra. Þegar tekið er tillit til verðlags- og gengisbreytinga nemur raunaukningin 7,5% á milli ára. Vöxturinn skýrist að mestu af aukinni veltu erlendis sem jókst um 19% á milli ára meðan kortavelta innanlands jókst um 4%.
Heldur einkaneysla dampi?
Neysla heimila er mikil um þessar mundir þrátt fyrir dvínandi væntingar um efnahagsástandið. Íslendingar hafa verið mikið á faraldsfæti og vöxtur í kortaveltu erlendis til vitnis um það. Heimilin standa styrkum fótum og einkaneysla mun líklega vaxa áfram út árið.
Ferðalög Íslendinga setja mark sitt á kortaveltu
Kortavelta Íslendinga erlendis hefur drifið áfram vöxt kortaveltunnar undanfarin misseri. Hún endurspeglar bæði neyslu heimila á ferðalögum og kaup í erlendum netverslunum. Þó er neysla á ferðalögum langstærsti hluti veltunnar og tengist því hve ferðaglaðir Íslendingar hafa verið upp á síðkastið.
Samkvæmt Ferðamálastofu fjölgaði ferðalögum Íslendinga til útlanda um 18% á fyrstu tíu mánuðum ársins miðað við sama tímabil í fyrra. Líklegt er að það stefni í metár hvað varðar ferðalög landans á erlenda grundu. Á metárinu 2018 voru brottfarir Íslendinga um Keflavíkurflugvöll 688 þúsund talsins en það sem af er þessu ári eru þær 618 þúsund. Hafa ber í huga að mælingarnar byggja á úrtaki og er talningin því ekki hárnákvæm.
Bifreiðakaup aukast en væntingar lækka
Nýskráningum bifreiða til einstaklinga hefur fjölgað um 48% á fyrstu tíu mánuðum ársins eftir samdrátt í fyrra. Þessi viðskipti birtast ekki nema að takmörkuðu leyti í kortaveltugögnum en gefa sterka vísbendingu um eftirspurn í hagkerfinu og gang einkaneyslunnar. Líklegt er að sum heimili flýti fyrir kaupum á bifreiðum á þessu ári, sérstaklega bifreiðum sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti að hluta eða öllu leyti, þar sem vörugjöld af þeim hækka um áramót.
Það er hins vegar athyglisvert að þrátt fyrir merkjanlega aukna eftirspurn heimilanna hafa væntingar þeirra dalað umtalsvert upp á síðkastið. Væntingavísitala Gallup hefur lækkað nokkuð frá því í sumar og mældist 73,5 stig í október, í sínum lægstu gildum frá september í fyrra. Líklegt er að væntingar til efnahagsástandsins hafi dvínað undanfarna mánuði vegna endurtekinna áfalla í útflutningsgreinum og sömuleiðis vegna breytinga á lánamarkaði. Þrálát verðbólga og háir vextir hafa líklega einnig sitt að segja.
Launahækkanir í takti við meðaltal
Ein helsta ástæða fyrir því heimilin eru í jafn sterkri stöðu og raun ber vitni er að kaupmáttur þeirra hefur vaxið undanfarin ár þrátt fyrir mikla verðbólgu. Samkvæmt nýlegum gögnum Hagstofunnar hefur launavístala hækkað um 7,7% undanfarna 12 mánuði. Það er í takti við meðaltal undanfarinn áratug en laun hafa hækkað að jafnaði um 7,6% á ári á tímabilinu. Dregið hefur þó úr árstaktinum frá ársbyrjun og skýrist það af tímabundnum áhrifum vegna tveggja umsamdra launahækkana sem voru hluti af mælingunni.
Aukning kaupmáttar launa mælist nú 3,2% á ársgrundvelli og hefur haldist á svipuðum slóðum að undanförnu þrátt fyrir þráláta verðbólgu. Nú hefur aukinn slaki myndast á vinnumarkaði og atvinnuleysi hefur hægt og bítandi þokast upp. Þrátt fyrir það er útlit fyrir að kaupmáttur haldi áfram að vaxa, en þó hægar en áður. Vegna minni spennu á vinnumarkaði teljum við líklegt að laun hækki fremur í takti við kjarasamningsbundnar hækkanir á næstunni og að launaskrið verði takmarkað.
Einkaneysla heldur dampi
Enn virðist vera talsverður þróttur í neyslugleðinni þrátt fyrir þráláta verðbólgu og háa vexti. Einkaneysla jókst um 3% að raungildi á fyrri hluta ársins miðað við sama tímabil í fyrra, sem er hraðasti vöxtur einkaneyslunnar í tvö ár. Miðað við þróun á helstu hagvísum undanfarið er líklegt að áfram verði nokkur gangur í einkaneyslunni. Fyrstu tölur um þróun hennar á þriðja ársfjórðungi birtast í þjóðhagsreikningum Hagstofunnar næstkomandi föstudag.
Á síðasta áratug hefur einkaneysla vaxið um 2,3% að meðaltali, en þó með töluverðum sveiflum. Í þjóðhagsspá Greiningar frá því í haust gerðum við ráð fyrir að vöxtur einkaneyslu verði í takti við þróunina á fyrri hluta ársins og hún vaxi um 3,1% á árinu. Að okkar mati er sú spá enn góð og gild. Seðlabankinn birti spá sína í Peningamálum í síðustu viku þar sem þau drógu úr einkaneysluvexti frá fyrri spá og gera einmitt ráð fyrir að vöxturinn verði einnig 3,1% á þessu ári.
Á næstu tveimur árum verður vöxturinn trúlega örlítið minni, en þó yfir meðaltali. Í þjóðhagsspánni er gert ráð fyrir 2,8% vexti árið 2026 og 2,7% árið 2027. Útlit er fyrir að kaupmáttur haldi áfram á vaxa ásamt því að sparnaður heimila er enn töluverður sem mun styðja við eftirspurn á næstu misserum. Líklegt þykir að heimilin nýti sparnað sinn í auknum mæli á næsta ári til að halda uppi neyslunni. Á móti mun fólksfjölgun væntanlega verða mun hægari en verið hefur undanfarin ár og aukið atvinnuleysi gæti sett strik í neyslureikninginn hjá hluta íslenskra heimila. Seðlabankinn er einnig með svipaða spá varðandi næstu ár, hann spáir sömuleiðis 2,8% einkaneysluvexti á næsta ári og svo 3,1% árið 2027.
