Þrátt fyrir einstakt aðdráttarafl sólmyrkvans þetta árið fjölgaði ferðamönnum einungis lítið eitt milli ára í ágúst ef marka má brottfarartölur um Keflavíkurflugvöll (KEF) sem Ferðamálastofa birti nýverið. Brottfarir erlendra farþega um flugvöllinn voru 314 þúsund í mánuðinum og hafa raunar aldrei verið fleiri. Fjölgunin milli ára nam þó einungis 0,4% frá ágústmánuði 2024 og áttum við von á því að munurinn yrði meiri í ljósi mikils áhuga um víða veröld á sólmyrkvanum sem gekk yfir um miðjan mánuðinn.
Takmörkuð sólmyrkvaáhrif í ferðamannastraumi
Ferðamenn í ágúst voru nánast jafnmargir og fyrir ári þrátt fyrir sólmyrkvann. Horfur eru á lítilsháttar fækkun ferðafólks í ár frá síðasta ári. Þjónusta gagnavera er helsti vaxtarbroddur í þjónustutekjum erlendis frá og verður líklega svo áfram.
Bandaríkjamenn voru að vanda fjölmennastir meðal erlendra farþega um KEF og var ríflega þriðjungur allra ferðamanna í talningu Ferðamálastofu af því bergi brotinn í ágústmánuði. Athygli vekur að bandarískum ferðamönnum fjölgaði um ríflega fjórðung á milli ára. Á móti fækkaði ferðafólki frá Norðurlöndum, Ítalíu og ýmsum öðrum löndum umtalsvert milli ára.
Þá er ekki síður athyglisvert að annað sætið hvað fjölda varðar verma nágrannarnir í norðri, Kanadamenn, sem voru ríflega 7% af heildarfjöldanum. Fóru þarlendir ferðamenn þar með fram úr þjóðum á borð við Breta og Þjóðverja sem hafa verið hvað fjölmennastir hér á landi að Bandaríkjamönnum undanskildum. Yfir sumarmánuðina þetta árið voru Kanadamenn tæplega 7% af heildarfjölda ferðamanna. Á sama tíma í fyrra var þetta hlutfall hins vegar tæplega 5% og árið 2024 var það rúmlega 4%.
Þessi þróun kemur ekki alveg á óvart. Ferðamynstur Kanadamanna hefur breyst nokkuð á undanförnum árum og ýmsar vísbendingar hafa komið fram um að þeir sæki síður til Bandaríkjanna en áður. Er það ekki síst vegna áhrifa af stimpingum milli ráðamanna í löndunum tveimur og tollastríðs landanna á milli sem skiljanlega hefur lagst fremur illa í Kanadamenn. Á sama tíma hefur Ísland styrkt stöðu sína sem áfangastaður fyrir ferðamenn frá Kanada, ekki síst vegna góðrar tengingar milli landanna.
Þjóðverjar komu svo fast á hæla Kanadamanna með rétt um 7% af heildarfjöldanum í ágúst og þar á eftir komu Frakkar með rúm 6% og svo Ítalir og Bretar með rúm 5% hvor þjóð.
Útlit fyrir heldur færri ferðamenn í ár
Það sem af er ári hefur brottförum erlendra farþega um KEF fækkað um 1% á milli ára. Er það í takti við spá okkar frá því í júníbyrjun um lítilsháttar samdrátt í fjölda ferðamanna þetta árið. Talsverð óvissa er þó um þróunina það sem eftir lifir árs, en í fyrra fækkaði ferðamönnum á lokafjórðungi ársins um ríflega 10% frá sama tímabili 2024.
Aðrir hagvísar tengdir ferðaþjónustu segja svipaða sögu og farþegatölur Ferðamálastofu. Má þar nefna að gistinætur erlendra gesta á skráðum gististöðum voru nánast óbreyttar milli ára á fyrstu sjö mánuðum ársins og velta erlendra greiðslukorta hér á landi jókst aðeins um ríflega prósentu á tímabilinu, reiknað á föstu gengi krónu.
Við fjölluðum um mögulegar ástæður þessarar kyrrstöðu sem greinin virðist vera í á liðnu sumri. Nefndum við þar til sögunnar þætti á borð við veikari samkeppnisstöðu Íslands í harðri samkeppni um alþjóðlega ferðamenn, minna framboð flugsæta eftir fall Play, aðhaldssamara heimilisbókhald ferðafólks, veikari þróun á sumum lykilmörkuðum og síðast en ekki síst þá staðreynd að mesta nýjabrumið er farið af landinu sem áfangastað. Ferðaþjónustan hefur því slitið barnskónum í hlutverki sínu sem lykilútflutningsgrein og tekið sér stöðu við hlið annarra rótgróinna útflutningsgreina á borð við sjávarútveg og málmvinnslu.
Ferðaþjónusta fullorðnast
Ferðaþjónusta ber enn höfuð og herðar yfir aðrar þjónustugreinar þegar kemur að útflutningstekjum þjóðarbúsins. Þannig námu útflutningstekjur greinarinnar frá miðju ári 2025 fram á mitt þetta ár 635 ma.kr. sem jafngildir 60% af heildartekjum af útflutningi þjónustu á tímabilinu. Hins vegar hefur samsetning slíkra útflutningstekna verið að breytast allnokkuð undanfarin misseri, ekki síst vegna vaxandi umsvifa gagnavera hér á landi. Fjarskipta- tölvu- og upplýsingaþjónusta hefur þannig hrifsað annað sætið meðal helstu geira af samgönguþjónustu við aðra en ferðafólk. Alls námu útflutningstekjur fyrrnefndu greinarinnar 129 ma.kr. á framangreindu tímabili, eða sem nemur 12% af heildartekjunum. Síðarnefndi liðurinn skilaði hins vegar 110 ma.kr., eða 10% af heildartekjunum í kassann á sama tíma.
Lítill vafi leikur á því í okkar huga að hlutur tölvutengdrar þjónustu í útflutningstekjum á eftir að vaxa töluvert á komandi tíð. Viðamikil uppbygging stendur enn yfir í gagnaverageiranum og helstu fyrirtæki í greininni hafa á prjónunum áætlanir um frekari vöxt enda er eftirspurn eftir þjónustu slíkrar starfsemi gífurleg um þessar mundir.
Ferðaþjónustan er í nokkuð annarri stöðu. Greinin hefur slitið barnsskónum og á í harðri samkeppni við systurgreinar í nágrannalöndum auk þess sem samkeppnisskilyrði hennar hafa þrengst að undanförnu með styrkingu krónu, hratt vaxandi launakostnaði og aukinni skattheimtu. Þótt litlar líkur séu á að greinin tapi toppsæti sínu meðal útflutningsgreina hvað tekjur varðar á allra næstu árum munu vaxtarbroddarnir í útflutningi hagkerfisins væntanlega verða í þjónustu gagnavera, öðrum geirum hugverkaiðnaðar á borð við lyfjaframleiðslu sem og í landeldi á laxi.
