Eins og jafnan voru Bandaríkjamenn fjölmennastir þjóða meðal erlendra ferðamanna miðað við talningu Ferðamálastofu. Tæp 35% heildarfjöldans voru þarlent ferðafólk. Þó fækkaði Bandaríkjamönnum um fimmtung á milli ára og hafa þeir ekki verið færri hér á landi í júnímánuði frá 2022. Næstir í röðinni komu Þjóðverjar (rúm 8% af heildarfjölda), þar á eftir Bretar (6%), þá Kanadamenn (tæp 6%) og  svo Kínverjar (rúm 5%) sem voru í fimmta sæti hvað fjölda varðar.

Bandaríkjamenn og Bretar hafa löngum verið drjúgur hluti þeirra sem sækja Ísland heim. Svo heppilega vill til að árstíðarsveiflan í komum þessara tveggja þjóða er gagnstæð: Bretar koma hingað helst yfir vetrarmánuðina á meðan Bandaríkjamenn kjósa fremur sumarið og haustið til Íslandsferða. Þá hafa Kínverjar verið að sækja í sig veðrið undanfarin misseri meðal erlendra ferðamanna og verður fróðlegt að fylgjast með hvað áhrif það hefur á fjölda þeirra þegar beint flug milli Peking og Keflavíkur hefst í haust.

Þótt ferðamannatalning Ferðamálastofu gefi forvitnilega mynd af fjöldaþróun og hlutföllum hinna ýmsu þjóðerna þess ferðafólks sem sækir Ísland heim er talningin ekki gallalaus. Hún byggir á úrtakskönnun við aðkomuna að öryggisleit flugvallarins og nær vitaskuld ekki heldur utan um þann hluta ferðamanna sem hingað ferðast um Akureyrarflugvöll eða með skemmtiferðaskipum. Því er gagnlegt að skoða einnig aðra tímanlega hagvísa tengda ferðamannageiranum.

Hvort sem litið er til brottfararfjölda í Keflavík, kortaveltu erlendra greiðslukorta hér á landi eða fjölda gistinátta er þróunin sem þessir hagvísar lýsa áþekk: Ferðaþjónustan virðist troða marvaðann það sem af er ári og fá merki eru um vöxt. Til að mynda er kortavelta erlendra korta hér á landi nánast óbreytt þegar fyrri helmingur þessa árs er borinn saman við sama tíma í fyrra á sama gengi krónu. Þá hefur gistinóttum útlendinga á innlendum gististöðum einungis fjölgað um hálfa prósentu á sama tímabili. Loks er fjöldi ferðafólks miðað við talninguna á Keflavíkurflugvelli hér um bil óbreyttur á fyrri helmingi þessa árs frá sama tímabili í fyrra.

Miðað við ofangreint er nærtækt að draga þá ályktun að íslensk ferðaþjónusta njóti ekki sama meðbyrs og áður. Engin ein skýring er að okkar mati á þessari þróun heldur er hér trúlega um að ræða samspil nokkurra þátta:

• Samkeppnisstaða Íslands hefur veikst. Sterk króna, hátt verðlag og kröftug kostnaðarhækkun undanfarinna ára hafa gert Ísland að býsna dýrum áfangastað í alþjóðlegum samanburði. Það dregur að öllum líkindum úr samkeppnishæfni greinarinnar, ekki síst gagnvart öðrum áfangastöðum á Norðurlöndum sem einnig eru í dýrari kantinum á alþjóðavísu en hafa margir hverjir verið að sækja í sig veðrið undanfarið.
• Minna framboð flugsæta hefur sett skorður við ferðamannafjölda. Brottfall PLAY hefur dregið úr framboði flugsæta, einkum á lággjaldamarkaði. Þótt aðrir flugrekendur hafi fyllt hluta skarðsins virðist flugframboð engu að síður hafa orðið minni drifkraftur vaxtar en undanfarin ár.
• Ferðamenn virðast halda betur utan um budduna. Þróun greiðslukortaveltu bendir til þess að raunútgjöld á hvern ferðamann hafi dregist lítillega saman. Það gæti endurspeglað styttri dvalartíma, meiri sparnað í neyslu eða breytingar á samsetningu ferðalaga, þar sem ferðamenn velja ódýrari gistingu eða draga úr kaupum á afþreyingu og veitingum.
• Veikari þróun á sumum lykilmörkuðum skiptir máli. Á ákveðnum tímabilum ársins hefur dregið úr komum ferðamanna frá nokkrum af mikilvægustu upprunalöndum Íslands, þar á meðal Bandaríkjunum, Bretlandi og Þýskalandi. Þar sem þessir markaðir skila almennt allháum meðaltekjum á hvern ferðamann getur tiltölulega lítil fækkun haft merkjanleg áhrif á útflutningstekjur greinarinnar.
• Ferðaþjónustan fullorðnast. Eftir áratug mikillar fjölgunar ferðamanna frá eftirhrunsárum fram að faraldri er eðlilegt að hægi á vexti. Mesta nýjabrumið er farið af landinu sem áfangastað. Í því ljósi verður þróun útgjalda, dvalarlengdar og verðmætasköpunar á hvern ferðamann sífellt mikilvægari mælikvarði á viðgang greinarinnar fremur en fjöldi ferðamanna einn og sér.

Þótt enn sé of snemmt að draga sterkar ályktanir benda fyrirliggjandi gögn til þess að ferðaþjónustan standi nú frammi fyrir öðrum áskorunum en síðustu ár. Áhugi erlendra ferðamanna á Íslandi virðist áfram talsverður en vísbendingar eru um að hærra kostnaðarstig, minna flugframboð og breytt neyslumynstur ferðamanna geri það að verkum að sá áhugi skili ekki lengur vexti í Íslandsferðum, gistinóttum á innlendum gististöðum og útflutningstekjum. Ef sú þróun heldur áfram er líklegt að framlag ferðaþjónustunnar til aukins útflutnings og hagvaxtar verði talsvert hóflegra en við höfum átt að venjast síðasta áratuginn.

Í þjóðhagsspá okkar sem við gáfum út í sumarbyrjun fjölluðum við meðal annars um stöðu og horfur í ferðaþjónustu. Þar kom fram sú spá okkar að horfur væru á lítilsháttar samdrætti í greininni þetta árið. Horfur væru á allgóðri háönn, ekki síst vegna sólmyrkvans sem laða mun að ferðamenn í stórum stíl í ágúst. Horfur fyrir haustið væru lakari og samdráttur á lokaþriðjungi ársins skýrði þá ríflega 1% fækkun sem við spáðum milli ára. Í kjölfarið gerðum við ráð fyrir hægum vexti ferðaþjónustunnar árin 2027-2028 og að ferðamenn yrðu álíka margir og metárið 2018, eða rétt ríflega 2,3 milljónir.

Sú spá er að okkar mati enn góð og gild en hugsanlega hafa líkur á að árið verði heldur lakara ferðamanna aukist frá því hún var birt.