Þótt hreina erlenda staðan sé býsna myndarleg bæði í sögulegu og alþjóðlegu samhengi rýrnaði hún nokkuð á milli ára. Þannig nam hrein erlend staða þjóðarbúsins 48,7% af VLF í ársbyrjun 2025. Ekki er þó ýkja langt síðan erlendar skuldir voru meiri en sem nam erlendum eignum þjóðarbúsins. Var það fyrst fyrir 7-8 árum síðan sem hreina erlenda eignastaðan varð jákvæð svo nokkru nam en áratugina á undan hafði Ísland ávallt verið skuldunautur í samfélagi þjóðanna og þar með upp á náð og miskunn erlendra lánadrottna komin hvað viðnámsþrótt gagnvart greiðslujafnaðarkreppu og þar með snörpu gengisfalli krónu varðar.

Auk utanríkisviðskipta hafa þættir á borð við gengisþróun krónu og verðþróun á innlendum og erlendum eignamörkuðum áhrif á þróun hreinu erlendu stöðunnar. Til að mynda eru áhrif þróunar á alþjóðlegum hlutabréfamörkuðum á erlenda eignastabbann umtalsverð þar sem drjúgur hluti erlendra eigna þjóðarbúsins er í formi eignar íslenskra lífeyrissjóða í erlendum hlutabréfum og verðbréfasjóðum. Við fjölluðum nýlega um liðið ár hjá íslenskum lífeyrissjóðum. Þar kom fram að erlendar eignir sjóðanna námu alls 3.681 ma.kr. í lok síðasta árs og höfðu þá aukist um 325 ma.kr. frá ársbyrjun.

Þá er sá hluti gjaldeyrisforða Seðlabankans sem fjármagnaður er innanlands mikilvægur hluti af hreinu stöðunni. Um síðustu áramót var hrein skammtíma gjaldeyrisstaða Seðlabankans jákvæð um 601 ma.kr. og hafði þá vaxið um 53 ma.kr. á árinu 2025. Alls nam gjaldeyrisforðinn 958 ma.kr. eða sem samsvarar ríflega 19% af VLF síðasta árs. Slagkraftur Seðlabankans til þess að milda snöggar skammtímasveiflur í gengi krónu sem ekki koma til af undirliggjandi breytingum á ytra jafnvægi þjóðarbúsins er því verulegur.

Á skuldahlið erlendu stöðunnar munar hvað mestu um vaxtaberandi skuldir og beina fjárfestingu erlendra aðila hér á landi umfram sambærilega fjárfestingu Íslendinga erlendis. Hafa ber í huga að vaxtaberandi skuldir við erlenda lánadrottna eru að stórum hluta í erlendum gjaldmiðlum og vaxtabyrði þeirra því töluvert léttari en ef þær væru alfarið í krónum. Beina erlenda fjárfestingin hér á landi er að stærstum hluta í iðnfyrirtækjum, sér í lagi í málmvinnslu.

Sterk erlend staða er mikilvæg

Við fjölluðum í gær um viðskiptajöfnuð á árinu 2025. Þótt viðskiptahalli í fyrra væri verulegur bentum við á að hallinn væri minna áhyggjuefni þegar rýnt væri undir húddið á tölunum. Gífurleg fjárfesting í gagnaverageiranum setti þannig sterkt mark á tölur síðasta árs en hafði ekki að sama skapi mikil áhrif á gjaldeyrismarkað.

Horfur eru á að viðskiptahalli verði mun hóflegri í ár en síðustu tvö ár og nánast má segja að útlit sé fyrir jafnvægi á utanríkisviðskiptum. Viðskiptahallinn mun því væntanlega ekki hafa umtalsverð neikvæð áhrif á erlendu stöðuna næsta kastið. Að því gefnu að verðþróun á erlendum mörkuðum verði ekki verulega óhagstæð eða einhver ófyrirséður skellur valdi verulegum breytingum til hins verra á ytra jafnvægi þjóðarbúsins lítur því út fyrir að erlend staða þjóðarbúsins verði áfram sterk. Það skiptir miklu máli fyrir jafn lítið, opið hagkerfi og það íslenska, eflir tiltrú erlendra aðila á íslenska hagkerfinu, minnkar áhættuálag á lánveitingar hingað til lands og eykur líkur á að þokkalegur stöðugleiki verði í gengisþróun krónu á komandi árum.