Óvissa um verðbólguhorfur vegna átaka við Persaflóa

Fjallað er um þrjár sviðsmyndir fyrir verðbólguhorfur sem ráðast af ástandinu við Persaflóa. Í grunn- og neikvæðri sviðsmynd er gert ráð fyrir að forsenduákvæði kjarasamninga virkist í ágúst.

Mikil óvissa ríkir um verðbólguhorfur á næstunni vegna ástandsins við Persaflóa. Vegna þess að erfitt er að spá fyrir um verðbólguhorfur á næstunni höfum við sett fram sviðsmyndir, sem ráðast af ástandinu út í heimi.

Óvissan endurspeglast einkum í horfum fyrir eldsneytisverð, flutningskostnað og afleidd áhrif þeirra á verðlag innfluttra vara hér á landi. Sviðsmyndirnar eru þrjár; grunnsviðsmynd, sem byggir á verðbólguspá okkar sem birtist í síðustu viku, auk jákvæðrar og neikvæðrar sviðsmyndar.

Grunnsviðsmynd

Í grunnsviðsmyndinni, sem byggir á verðbólguspá okkar, er gert ráð fyrir að tveggja vikna vopnahléið frá 8.apríl reynist ekki nægjanlegt til að tryggja eðlilega umferð um Hormússund á næstunni. Siglingaumferð verður því áfram takmörkuð og óvissa áfram mikil. Eðlilegt ástand næst ekki fyrr en eftir 10-14 vikur. Eldsneytisverð á heimsmarkaði helst því hátt fram á sumar en fer í kjölfarið lækkandi á ný.

Hér á landi birtast áhrifin einkum í hærra eldsneytis- og flugverði auk hækkandi flutningskostnaðar, sem smitast að hluta út í verðlag innfluttra vara auk þess sem skortur á ýmsum lykilhráefnum til iðnaðarframleiðslu þrýstir upp vöruverði. Þrýstingurinn dvínar undir lok sumars eftir því sem aðfangakeðjur jafna sig.

Jákvæð sviðsmynd

Í jákvæðri sviðsmynd opnast Hormússund á ný á næstunni og siglingaleiðir færast smám saman í fyrra horf. Truflanir á framboði reynast þá skammlífar og eðlilegt ástand næst innan 6-10 vikna. Áhrif á verðlag takmarkast við næstu mánuði og endurspeglast helst í tímabundnum hækkunum á eldsneyti, flugverði og flutningskostnaði. Hækkanirnar eru þar að auki hóflegri en í grunnspánni. Þetta er í raun sú sviðsmynd sem vonast var eftir þegar stríðið tók að dragast á langinn og vopnahlé var tilkynnt.

Neikvæð sviðsmynd

Í neikvæðu sviðsmyndinni er gert ráð fyrir langvinnari truflunum, svipuðum þeim sem fylgdu í kjölfar Úkraínustríðsins. Eldsneytisverð helst hátt í að minnsta kosti sex mánuði og kostnaðarhækkanir berast í auknum mæli yfir í flutningskostnað og verð innfluttra vara, þar á meðal matvöru. Sömu sögu má segja af áhrifum af minna framboði á hráefnum frá svæðinu til iðnaðarframleiðslu. Áhrifin dreifast smám saman yfir í fleiri liði vísitölu neysluverðs og birtast í auknum innfluttum verðbólguþrýstingi á 6-12 mánaða tímabili.

Allar sviðsmyndirnar eiga það sameiginlegt að verð á eldsneyti, flugfargjöldum og flutningum hækkar í kjölfar átakanna. Munurinn liggur fyrst og fremst í umfangi hækkana og því hversu lengi áhrifin vara. Þá eru áhrif hækkana á innfluttar vörur mun meiri í neikvæðu sviðsmyndinni en þeirri jákvæðu.

Eldsneyti er sá liður sem bregst fyrst við og hefur vitaskuld þegar haft áhrif til hækkunar strax í kjölfar stríðsins, en þróunin er ólík milli sviðsmynda. Í jákvæðu sviðsmyndinni hækkar eldsneyti í apríl og að einhverju leyti í maí, en aðgerðir stjórnvalda vega þar á móti. Að því loknu tekur verð að lækka. Í grunnsviðsmyndinni heldur eldsneytisverð áfram að hækka fram á haust, þó hægar en framan af, áður en þrýstingnum tekur að linna.

Miðað við þessar einföldu sviðsmyndir má sjá að bilið þeirra breikkar eftir því sem líður á árið, þar sem stríðið dregst á langinn í neikvæðu sviðsmyndinni og verðbólguþrýstingur verður þrálátari, á meðan friður næst fljótlega í þeirri jákvæðu og áhrifin ganga hraðar til baka. Einnig er munur á skammtímahorfum þar sem verðhækkanir verða töluvert meiri í neikvæðu sviðsmyndinni en í þeirri jákvæðu.

Kjarasamningar í hættu

Mikið er í húfi að verðbólga mælist 4,7% eða undir í ágúst, enda ræðst forsenduákvæði kjarasamningana af þeirri mælingu. Nokkuð ljóst er að aðgerðir stjórnvalda, að lækka virðisaukaskatt á eldsneyti, eru að hluta til ætlaðar til að draga úr verðbólgu fyrir þessa mikilvægu mælingu. Mikil óvissa er um hvort það muni duga og niðurstöðurnar eru ólíkar eftir sviðsmyndum.

Í grunnsviðsmyndinni gerir spáin ráð fyrir að verðbólga mælist um 5% í ágúst, sem þýðir að forsendur kjarasamninganna bresta. Sama gildir um neikvæðu sviðsmyndina. Í jákvæðu sviðsmyndinni er aftur á móti gert ráð fyrir að verðbólga verði undir viðmiðinu, eða um 4,5% og að forsenduákvæðið haldi.

Ljóst er að mikil tímapressa er næstu mánuðina að ná verðbólgu niður og lítið þarf út af að bregða til að verðbólga mælist yfir viðmiðum. Þótt ekki liggi fyrir hvort ákvæðið yrði að fullu virkjað myndi slík niðurstaða auka óvissu á vinnumarkaði og raska stöðugleika í efnahagsumhverfinu á viðkvæmum tímapunkti.

Ljóst er því að mikið er í húfi og framvinda mála við Persaflóa á næstunni mun ráða miklu um þróun verðbólgu á komandi mánuðum. Í grunnsviðsmyndinni gerum við ráð fyrir að ársverðbólga mælist um 4,7% í desember, en í jákvæðu sviðsmyndinni væri hún komin niður í 3,8%. Í neikvæðu sviðsmyndinni gæti ársverðbólga hins vegar mælst allt að 5,5%. Áhrif stríðsins ganga smám saman til baka þegar líður á næsta ár og mælingarnar færast nær hver annarri þegar lengra líður á tímabilið.

Þótt stríðið við Persaflóa gæti mikil áhrif á verðbólgu, eins og hér hefur verið rakið, er verðbólga um þessar mundir að mestu leyti innlend að uppruna. Þjónusta skýrir stærsta hluta verðbólgunnar um þessar mundir, eða ríflega 4%. Á meðan lítið er hægt að gera til að hafa áhrif á þróun á alþjóðamörkuðum er brýnt að beina athyglinni inn á við og vinna markvisst að því að draga úr innlendri verðbólgu, sem er meginuppspretta verðbólguþrýstings um þessar mundir.

Höfundur

Bergþóra Baldursdóttir

Hagfræðingur í Greiningu

Hafa samband

Tengt efni