Eldsneyti hækkar og hækkar

Það eru Flutningar sem hafa mest áhrif á vísitölu neysluverðs í mánuðinum. Sú þróun skýrist að stærstum hluta af mikilli hækkun eldsneytisverðs. Samkvæmt mælingu okkar hækkar eldsneytisverð um 12,9% á milli mánaða (0,34% áhrif á VNV). Einnig hækkar flugverð um 3,9% samkvæmt spá okkar (0,10% áhrif á VNV). Sú hækkun er þó talsvert minni en jafnan mælist í apríl, enda áttu verðsöfnunardagar Hagstofunnar sér stað eftir páska í ár. Við gerum ráð fyrir áframhaldandi hækkunum á eldsneytisverði næstu mánuði. Á móti mun virðisaukaskattur á eldsneyti lækka í maí en fjallað verður nánar um það hér að neðan.

Aðrir liðir hækka hóflega

Matvörur og drykkir hækka um 0,4% á milli mánaða (0,06% áhrif á VNV) samkvæmt mælingu okkar. Það er minni hækkun en síðustu mánuði, en þar sem matvörur eru að stórum hluta innfluttar og næmar fyrir verðbreytingum erlendis gerum við ráð fyrir frekari hækkunum á þeim á næstu mánuðum. Í apríl hækkar flokkurinn Fatnaður og skór um 0,9% (0,03% áhrif á VNV) samkvæmt spá okkar auk þess sem flokkurinn Innanstokksmunir og heimilisbúnaður hækkar um 0,7% (0,03% áhrif á VNV).

Það jákvæða í mælingunni er að húsnæðisliðurinn virðist áfram ætla að vera til friðs. Við gerum ráð fyrir að reiknuð húsaleiga hækki um 0,2% (0,04% áhrif á VNV) og búumst við mjög hóflegum hækkunum á næstu mánuðum.

Aðgerðir stjórnvalda

Stjórnvöld kynntu tímabundnar aðgerðir gegn verðbólgu á föstudaginn var. Sú aðgerð sem helst hefur áhrif á verðbólguna á næstunni er lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti úr 24% í 11%. Samkvæmt okkar útreikningum mun þetta lækka eldsneytisverð um ca 10% sem samsvarar 0,3% lægri VNV. Breytingin tekur gildi í maí og fellur úr gildi í lok ágúst. Áhrifin verða því tímabundin og í spá okkar gerum við ráð fyrir að verðbólga verði um 0,3% lægri á þeim mánuðum sem aðgerðin er í gildi.

Verðbólguhorfur

Við höfum uppfært verðbólguspá okkar nokkuð í ljósi framvindu stríðsins í Persaflóa. Í nýlegri greiningu okkar veltum við því upp hversu hratt markaðir jafna sig eftir Persaflóastríðið. Þrátt fyrir vopnahlé er staðan við Persaflóa áfram viðkvæm og siglingaumferð um Hormússund enn mjög takmörkuð. Bráðabirgðaspá okkar fyrir næstu þrjá mánuði er eftirfarandi:

• Maí: 0,10% hækkun VNV (5,0% ársverðbólga): Lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti úr 24% í 11% vegur á móti hækkunarþrýstingi. Matvörur taka þó að hækka.
• Júní: 0,60% hækkun VNV (4,8% ársverðbólga): Eldsneytisverð hækkar en með minna móti. Flugfargjöld, veitingahús og gistiþjónusta hækka vegna árstíðarsveiflu. Innfluttar vörur hækka smávegis.
• Júlí: 0,30% hækkun VNV (4,7% ársverðbólga): Flugverð hækkar v. árstíðarsveiflu. Útsölur á helstu liðum.

Ef bráðabirgðaspáin okkar gengur eftir mun ársverðbólga mælast 4,7% í júlí. Við gerum þó ráð fyrir að innfluttar vörur haldi áfram að hækka í verði næstu mánuðina á eftir en eldsneytisverð taki að lækka. Samkvæmt bráðabirgðaspá mun verðbólga svo aukast lítillega í ágúst og enn frekar í september þegar aðgerðir stjórnvalda renna út. Miðað við þá spá mun verðbólga mælast yfir 4,7% forsenduákvæði kjarasamningana.

Taka skal fram að mikil óvissa ríkir um verðbólguhorfur. Vegna þess höfum við sett fram sviðsmyndir, sem allar ráðast af þróun ástandsins við Persaflóa. Óvissan endurspeglast einkum í horfum fyrir eldsneytisverð, flutningskostnað og afleidd áhrif þeirra á verðlag innfluttra vara hér á landi. Sviðsmyndirnar eru þrjár; grunnsviðsmynd, sem byggir á verðbólguspá okkar hér að ofan, auk jákvæðrar og neikvæðrar sviðsmyndar.  

Sviðsmyndir

Í grunnsviðsmyndinni, sem byggir á verðbólguspá okkar, er gert ráð fyrir að tveggja vikna vopnahlé frá 8.apríl reynist ekki nægjanlegt til að tryggja eðlilega umferð um Hormússund á næstunni. Siglingaumferð verður því áfram takmörkuð og óvissa mikil. Eðlilegt ástand næst ekki fyrr en eftir 10-14 vikur. Eldsneytisverð á heimsmarkaði helst því hátt fram á sumar áður en það fer lækkandi á ný. Hér á landi birtast áhrifin einkum í hærra eldsneytis- og flugverði auk hækkandi flutningskostnaðar, sem smitast að hluta út í verðlag innfluttra vara auk þess sem skortur á ýmsum lykilhráefnum til iðnaðarframleiðslu þrýstir upp vöruverði. Þrýstingurinn dvínar undir lok sumars eftir því sem aðfangakeðjur jafna sig.

Í jákvæðri sviðsmynd opnast Hormússund á ný á næstunni og siglingaleiðir færast smám saman í fyrra horf. Truflanir á framboði reynast þá skammlífar og eðlilegt ástand næst innan 6-10 vikna. Áhrif á verðlag takmarkast við næstu mánuði og endurspeglast helst í tímabundnum hækkunum á eldsneyti, flugverði og flutningskostnaði. Hækkanirnar eru þar að auki hóflegri en í grunnspánni. Þetta er í raun sú sviðsmynd sem vonast var eftir þegar stríðið dróst á langinn og vopnahlé var tilkynnt.

Í neikvæðu sviðsmyndinni er gert ráð fyrir langvinnari truflunum, svipuðum þeim sem fylgdu í kjölfar Úkraínustríðsins. Eldsneytisverð helst hátt í að minnsta kosti sex mánuði og kostnaðarhækkanir berast í auknum mæli í flutningskostnað og verð innfluttra vara, þar á meðal matvöru. Sömu sögu má segja af áhrifum af minna framboði á hráefnum frá svæðinu til iðnaðarframleiðslu. Áhrifin dreifast smám saman yfir í fleiri liði vísitölu neysluverðs og birtast í auknum innfluttum verðbólguþrýstingi á 6-12 mánaða tímabili.

Miðað við þessar einföldu sviðsmyndir má sjá að bilið þeirra eykst eftir því sem líður á næstu mánuði, þar sem stríðið dregst á langinn í neikvæðu sviðsmyndinni en friður næst fljótlega í þeirri jákvæðu. Ársverðbólga þróast því með ólíkum hætti. Í grunnsviðsmyndinni gerum við ráð fyrir að ársverðbólga mælist um 4,7% í desember. Í jákvæðu sviðsmyndinni væri ársverðbólga hins vegar komin niður í 3,8%, en í þeirri neikvæðu gæti hún mælst allt að 5,5%. Ljóst er því að mikið er í húfi og að framvinda mála við Persaflóa mun ráða miklu um þróun verðbólgu á komandi mánuðum.

Lagalegur fyrirvari

Skýrsla þessi er tekin saman af Greiningu Íslandsbanka hf. (Íslandsbanki).

Upplýsingar í skýrslu þessari eru upprunnar frá innlendum og erlendum upplýsinga- og fréttaveitum, sem taldar eru áreiðanlegar, ásamt opinberum upplýsingum, eigin úrvinnslu Greiningar og mati á hverjum tíma. Upplýsingarnar hafa ekki verið kannaðar sjálfstætt af Íslandsbanka og ábyrgist bankinn ekki nákvæmni upplýsinganna, áreiðanleika eða réttmæti þeirra. Skoðanir höfunda geta breyst án fyrirvara og ber Íslandsbanka ekki skylda til að uppfæra, lagfæra eða breyta skýrslunni við breyttar forsendur.

Skýrslan er einungis birt í upplýsingaskyni og skal því ekki litið á hana sem ráðleggingu/ráðgjöf um að ráðast eða ráðast ekki í tiltekna fjárfestingu eða tilboð um að kaupa, selja eða skrá sig fyrir tilteknum fjármálagerningum. Íslandsbanki og starfsmenn bankans bera ekki ábyrgð á viðskiptum sem kunna að vera gerð á grundvelli þeirra upplýsinga sem fram koma í skýrslunni. Þeim aðilum sem hafa hug á viðskiptum er bent á að leita sér sérfræðilegrar ráðleggingar og kynna sér vel hina ýmsu fjárfestingarkosti sem í boði eru. Fjárfestingum fylgir ávallt fjárhagsleg áhætta og ber m.a. að hafa í huga áhættu vegna alþjóðlegra fjárfestinga og gengisflökts gjaldmiðla. Fjárfestingamarkmið og fjárhagsstaða fjárfesta er mismunandi. Bent skal á að árangur í fortíð er ekki trygging um árangur í framtíð.

Skýrslur og aðrar upplýsingar sem berast frá Íslandsbanka eru einungis ætlaðar til einkanota. Hvorki má afrita efnið, vitna í það né dreifa því, í heild eða að hluta, án skriflegs leyfis frá Íslandsbanka.

Skýrsla þessi er stutt samantekt og ber ekki að líta svo á að í henni sé að finna allar tiltækar upplýsingar um þau viðfangsefni sem hún fjallar um.

Eftirlitsaðili: Fjármálaeftirlitið (www.fme.is).

BANDARÍKIN

Skýrslu þessari eða afritum hennar má ekki dreifa í Bandaríkjunum eða til viðtakenda sem eru bandarískir ríkisborgarar í andstöðu við takmarkanir sem kveðið er á um í bandarískum lögum. Dreifing skýrslunnar í Bandaríkjunum kynni að teljast brot á þeim lögum.

KANADA

Upplýsingarnar í skýrslu þessari eru ekki ætlaðar til dreifingar eða útbreiðslu með neinum hætti í Kanada og því ber ekki að líta á þær sem fjármálaráðgjöf eða ráðleggingu um fjárfestingar í skilningi kanadískra verðbréfalaga.

ÖNNUR LÖND

Lög og reglugerðir í öðrum löndum kunna einnig að takmarka dreifingu skýrslu þessarar.