Fljótt á litið virðist íslenska krónan ekki skera sig úr meðal nágrannaþjóða hvað sveiflur varðar undanfarin sex ár eða svo ef rýnt er í myndina hér fyrir ofan. Þar er dregin upp þróun nokkurra gjaldmiðla gagnvart evru og Bandaríkjadollara. Mismunandi ástæður hafa vitaskuld verið fyrir sveiflum hinna ýmsu gjaldmiðla á tímabilinu. Til að mynda eru olíuríkin Noregur og Kanada tengdari sveiflum á heimsmarkaðsverði olíuafurða en hin löndin.

Þá ber vissulega að hafa í huga að Seðlabanki Íslands hefur verið virkari á gjaldeyrismarkaði en systurbankar hans á hinum myntsvæðunum á myndunum. Til að mynda seldi hann talsverðan gjaldeyri úr forða sínum þegar faraldurinn stóð sem hæst og keypti að sama skapi töluvert magn gjaldeyris á síðasta ári. Án þeirra inngripa hefði sveiflan í krónu væntanlega verið nokkru meiri frá upphafi áratugarins.

Talsverðar sveiflur í krónu og öðrum gjaldmiðlum

Ein, og vissulega fremur frumstæð, leið til að bera saman sveiflur þessara gjaldmiðla er einfaldlega að skoða bilið milli hæstu og lægstu gilda, að undanskildum mestu útgildum, frá upphafi áratugarins. Til samræmis höfum við umreiknað gjaldmiðlana þannig að þeir taka gildið 100 á upphafspunkti, þ.e. í janúar 2020. Þá undanskiljum við í þessum samanburði þau 10% gilda sem eru yst í sveiflunni á hverjum gjaldmiðli.  

Taflan hér fyrir neðan tekur saman helstu niðurstöður með þessari aðferð auk einfalds samanburðar á breytingu í hverjum gengiskrossi frá upphafi áratugar fram í mars á þessu ári.

Með þeim fyrirvara að um einfaldaða svipmynd er að ræða en ekki fullburða tölfræðigreiningu má lesa ýmislegt forvitnilegt úr töflunni. Íslenska krónan virðist til að mynda ekki skera sig úr hvað varðar sveiflur á þessu tímabili ef litið er til bilsins milli 5% og 95% útgildanna. Þá kemur þarna fram, eins og við höfum áður bent á og hefur verið töluvert mikið rætt í heimi gjaldmiðla, að sveifla evru og dollara innbyrðis hefur verið býsna mikil á þessu tímabili. Enginn einstakur eignaflokkur er umsvifameiri í daglegum viðskiptum á fjármálamörkuðum heimsins en einmitt viðskiptin með þessa tvo gjaldmiðla innbyrðis. 

Bandaríkjadollar hefur þá sérstöðu meðal gjaldmiðla að vera bæði langstærsta myntin í gjaldeyrisforða seðlabanka heimsins og undirstöðugjaldmiðill á hrávörumörkuðum. Það er því þekkt regla að á óvissutímum leita fjárfestingar gjarnan í dollaraeignir fremur en eignir í öðrum gjaldmiðlum. Þó er engin regla án undantekninga og þróunin undanfarið ár hefur ekki verið í samræmi við þetta, sem hugsanlega má rekja til þess að rót sviptinga á alþjóðamörkuðum hefur oftar en ekki verið í orðum og gerðum stjórnvalda í Bandaríkjunum. Má þar bæði nefna tollastríð Bandaríkjastjórnar og nýleg stríðsátök við Persaflóann. 

Dregið hefur úr flökti

Margar aðrar leiðir eru til þess að bera saman sveiflur í gjaldmiðlum og skila þær eflaust nokkuð mismunandi niðurstöðum eftir tíðninni í undirliggjandi gögnum og þess hvaða mælikvarði er notaður. Algengt er að skoða flökt í þessu samhengi en þar er venjulega horft á staðalfrávik í hlutfallslegum breytingum milli mælinga á ákveðnu tímabili. Við völdum að miða greiningu okkar á flökti í gengi gjaldmiðla að þessu sinni við viðskiptavegnar gengisvísitölur BIS fyrir hina ýmsu gjaldmiðla svo samanburðurinn væri á sambærilegum grunni og horfa á mánaðarmeðaltöl fremur en daglegar eða vikulegar sveiflur. 

Flökt miðað við staðalfrávik í 36 mánaða hlaupandi úrtaki á mánaðarbreytingum má sjá á myndinni hér að ofan. Á þennan kvarða voru sveiflur í gengi krónu talsverðar á tímabilinu frá 2017 fram á árið 2023. Frá því hefur dregið verulega úr flökti í krónunni og hefur það upp á síðkastið verið svipað og á systurmyntum íslensku krónunnar í Svíþjóð og Noregi. Norska krónan var raunar fylginautur hinnar íslensku hvað flökt varðar allt frá upphafi faraldurs og flökt í henni frá upphafi Úkraínustríðsins var að jafnaði meira en í íslensku krónunni á þennan mælikvarða.

Einnig er forvitnilegt að skoða staðtölur tengdar flöktinu á borð við tíðni stórra hreyfinga. Þar sker krónan sig nokkuð úr ef horft er til undanfarinna 10 ára. Rétt eins og með flöktið sjálft hefur tíðni slíkra stórra hreyfinga minnkað talsvert undanfarin ár og er upp á síðkastið svipuð og hjá frændum okkar í Noregi og Svíþjóð.

Þá hefur heldni (e. persistence) í frávikum frá langtímaleitni verið meiri á 10 ára tímabilinu í íslensku krónunni en þeirri norsku. Sænska krónan hefur aftur á móti verið með svipaða heldni, þ.e. tregðu í því hversu sveiflur frá langtímaleitni eru langvinnar, en sú íslenska. Enn og aftur sýna hins vegar nýrri tölur meira samræmi við samanburðarmyntir og raunar hraðari aðlögun að langtímaleitni eftir sveiflur en sú sænska ef horft er til síðustu 5 ára.

Rétt er að ítreka að um lauslega skoðun á gögnunum er að ræða en ekki fræðilega rannsókn. Því er rétt að túlka þau ekki of sterkt. Væri fróðlegt að sjá ítarlegri rannsókn og samanburð á framangreindri þróun.

Krónan: Sveifludempari eða sveifluvaldur?

Kjarni málsins er kannski þessi: Gengi krónu breytist vissulega frá einum tíma til annars. Það er eðli fljótandi gjaldmiðla, sér í lagi þegar um myntir lítilla, opinna hagkerfa er að ræða. Í stórum dráttum virðast sveiflur krónunnar undanfarin ár hins vega hafa orðið líkari því sem gerist í nágrannaríkjum og endurspeglað betur breytingar á undirliggjandi þáttum á borð við viðskiptakjör og framboðsskelli en áður var.

Í sem stystu máli er það okkar skoðun að krónan hafi hin seinni ár þjónað betur því hlutverki sem fljótandi gjaldmiðill á að þjóna en áður var. Ábatinn af fljótandi krónu hafi því aukist og kostnaðurinn minnkað frá því sem áður var. Niðurstöðurnar hér að ofan styrkja okkur í þeirri skoðun.