Þróunin í gagnaverageiranum leikur allstórt hlutverk í viðsnúningi í vöru- og þjónustujöfnuði milli ára. Samanlagt var afgangur af slíkum viðskiptum tæpir 6 ma.kr. á upphafsfjórðungi þessa árs en á sama tíma í fyrra var 66 ma.kr. halli á þessum hluta viðskiptajafnaðar. Samkvæmt nýlegri frétt Hagstofunnar voru auknar útflutningstekjur gagnavera burðarásinn í 13,5 ma.kr. vexti í þjónustuútflutningi fjarskipta-, tölvu og upplýsingaþjónustu milli ára. Það samsvarar 66% vexti á tímabilinu. Að sama skapi skýrðist mikill vöruskiptahalli fyrir ári síðan að hluta til af gífurlegum innflutningi á tölvubúnaði fyrir gagnaverin.

Vaxandi halli á rekstrarframlögum

Sem fyrr segir var halli á rekstrarframlögum milli landa rúmir 17 ma.kr. á fyrsta fjórðungi ársins og jókst hann um ríflega 4 ma.kr. milli ára. Hallinn á þessum undirlið hefur vaxið jafnt og þétt undanfarinn áratug en sem dæmi má nefna að hrein rekstrarframlög voru neikvæð um tæpa 3 ma.kr. á upphafsfjórðungi ársins 2016.

Líkt og sjá má af myndinni munar þar mest um mikinn vöxt í framlögum milli einstaklinga frá landinu til annarra landa. Það tengist vitaskuld ört hækkandi hlutfalli innflytjenda hér á landi, sem margir hverjir senda hluta af atvinnutekjum sínum til vandamanna í sínu heimalandi. Því ber þó auðvitað að halda til haga að innlendur virðisauki af vinnuframlagi þessa fólks verður að stórum hluta eftir hér á landi í gegn um neysluútgjöld þeirra, tekjuafgangs í þeim geirum sem viðkomandi starfa og skatttekjur af launagreiðslunum.

Þá birtist batnandi afkoma álveranna einnig með mismunandi hætti í undirliðum viðskiptajafnaðarins. Hátt álverð um þessar mundir endurspeglast í vaxandi útflutningstekjum. Á móti kemur að álverin eru öll í erlendri eigu og jákvæð afkoma þeirra bókfærist því gjaldamegin í jöfnuði frumþáttatekna rétt eins og aðrar fjármagnstekjur erlendra aðila af innlendri fjárfestingu og skuldbindingum. Svipað gildir raunar um rekstur gagnaveranna sem einnig eru að mestu í erlendri eigu. Í báðum þessum geirum verður á endanum eftir hér á landi sá hluti útflutningsteknanna sem rennur til raforkukaupa, launagreiðslna, vöru- og þjónustukaupa af innlendum aðilum og hins opinbera sem skattar og gjöld.

Batnandi viðskiptajöfnuði er best að lifa

Við birtum í gær nýja þjóðhagsspá fyrir árin 2026-2028. Þar kemur fram að eftir talsverðan viðskiptahalla síðustu tvö ár eru horfur á betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum. Útflutningur jókst um 1% í fyrra og horfur eru á aðeins meiri vexti útflutnings í ár. Útflutningsvöxturinn á þessu ári er nær alfarið vegna meiri útfluttrar þjónustu, ekki síst tengt hugverkageiranum.

Útflutningsvöxtur glæðist svo frekar á komandi árum með hóflegri aukningu í útflutningi bæði vöru og þjónustu. Lok framleiðsluvandræða í áliðnaði, auknar aflaheimildir, ekki síst í loðnu, og almennur vöxtur í hugverkaiðnaði, landeldi og ferðaþjónustu leggjast þar á eitt.

Eftir umtalsverðan vöxt í fyrra er útlit fyrir að innflutningur skreppi saman um 0,6% í ár, ekki síst vegna minni innflutnings á tölvubúnaði fyrir gagnaver. Einnig eru horfur á minni innflutningi bílaleigubíla og ýmiss tækjabúnaðar. Innflutningur sækir svo aftur í sig veðrið á komandi árum með hraðari takti í efnahagslífinu. Framlag utanríkisviðskipta til hagvaxtar verður væntanlega jákvætt bæði í ár og næsta ár en neikvætt á lokaári spárinnar.

Auk fyrrnefndrar þróunar í útflutningi og innflutningi hafa viðskiptakjör batnað með háu verði bæði sjávarafurða og áls þrátt fyrir hækkun á olíuverði og ýmsum innfluttum aðföngum.

Við áætlum að viðskiptahalli mælist tæp 2% af VLF í ár og í kring um 1,5% af VLF næstu tvö ár. Í vissum skilningi má kalla það sjálfbæran halla í þeim skilningi að viðskiptahalli sem er minni en sem nemur hagvexti eykur að öðru jöfnu ekki hreinar erlendar skuldir sem hlutfall af VLF. Æskilegra væri þó að jöfnuður væri á utanríkisviðskiptum til lengri tíma litið. Þar er hins vegar hátt raungengi krónu fjötur um fót og þyrfti krónan væntanlega á endanum að gefa eftir svo slíkt jafnvægi náist.