Sem fyrr segir var samdráttur í útflutningi iðnaðarvara í desember krappur milli ára í krónum talið. Samdráttur ætti ekki að koma á óvart í ljósi þeirra áfalla sem dunið hafa á málmvinnsluiðnaði undanfarið og við fórum yfir seint á síðasta ári. Þar vegur þó á móti að álverð hefur hækkað myndarlega síðustu mánuði og er um þessar mundir ríflega 3.000 Bandaríkjadollarar á hvert tonn. Svo hátt hefur álverð ekki verið frá því fljótlega eftir innrás Rússa í Úkraínu fyrir tæpum fjórum árum. Er það nokkur huggun harmi gegn í ljósi þess að útlit er fyrir að nokkuð dragist fram eftir þessu ári að kippa í liðinn þeirri bilun sem varð í álverinu á Grundartanga síðasta haust.

Eins og myndin sýnir eru sveiflur milli mánaða í útflutningsverðmæti áls verulegar og fara ekki síst eftir því hvernig stendur á skipakomum milli mánaða. Hinn krappi samdráttur í útflutningstekjum af áli í lok síðasta árs skrifast því að verulegu leyti á mánaðarflökt en ekki eingöngu á undirliggjandi þróun útflutningsverðmætis áls.

Þá hefur verð á sjávarafurðum einnig þróast með fremur hagfelldum hætti síðustu fjórðunga. Hefur sú þróun til að mynda vegið upp minnkandi aflaheimildir í þorski, okkar mikilvægustu fisktegund, milli ára og útflutningsverðmætið því heldur aukist en hitt þrátt fyrir minna útflutt magn.

Met í bílainnflutningi í árslok 2025

Í ljósi vendinga í hagkerfinu undanfarið er sérlega áhugavert að skoða þróun vöruinnflutnings um þessar mundir. Sem fyrr skrapp innflutningurinn saman um 12% milli ára í desember og nam hann alls 115 ma.kr. Þar vó þungt að innflutningur á fjárfestingarvörum, öðrum en flutningatækjum, skrapp saman um ríflega helming á milli ára. Slíkur innflutningur nam ríflega 22 ma.kr. í síðasta mánuði en tæpum 50 ma.kr. ári fyrr.

Ekki liggur fyrir frekara niðurbrot á þessum lið í bráðabirgðatölum Hagstofunnar en væntanlega vegur hér þungt, líkt og síðustu mánuði, að nú sér fyrir endann á þeim mikla innflutningskúf á tölvubúnaði sem fylgt hefur uppbyggingu í gagnaverageiranum undanfarin misseri. Hefur sá innflutningskúfur litað sterkum litum vöruskiptatölur undanfarinna fjórðunga en áhrifin á t.d. gjaldeyrismarkað vegna hans eru takmörkuð þar sem viðkomandi búnaður er alfarið fjármagnaður af erlendum viðskiptavinum og eigendum gagnaveranna.

Að fjárfestingarvörunum undanteknum munaði mestu um 10 ma.kr. samdrátt í innflutningi hrá- og rekstrarvara milli ára. Þá var nokkur samdráttur í matvælainnflutningi en innflutningur á öðrum almennum neysluvörum jókst aftur á móti nokkuð á sama tíma.

Einn liður sker sig hins vegar alfarið úr í innflutningstölum desembermánaðar. Það er liðurinn flutningatæki, eða nánar tiltekið innfluttir fólksbílar þar sem sáralítið var um innflutning skipa og flugvéla í mánuðinum. Alls voru fluttir inn fólksbílar fyrir ríflega 22 ma.kr. í mánuðinum og fer mánuðurinn í sögubækurnar sem metmánuður að þessu leyti. Hér má til samanburðar nefna að á fyrstu 10 mánuðum ársins nam fólksbílainnflutningur að jafnaði tæpum 6 ma.kr. í mánuði hverjum. Í nóvember rauk mánaðartalan svo upp í tæpa 13 ma.kr. og sem fyrr segir sló hún í 22 ma.kr. í desember.

Þarna eru vitaskuld á ferð áhrif af breytingum á opinberum gjöldum á bifreiðar sem tóku gildi um áramótin. Í nýlegri fréttatilkynningu Bílgreinasambandsins er fjallað um þróun nýskráninga bifreiða í þessu ljósi og bent á að hugsanlega verði hluti af þeim bílum sem fluttir voru inn í árslok 2025 ekki nýskráður fyrr en snemma á þessu ári. Þrátt fyrir það bendir sambandið á óvenjumiklar nýskráningar bifreiða til einstaklinga á lokamánuðum ársins og telur Bílgreinasambandið líklegt að þær tengist framangreindum breytingum á vörugjaldi af ökutækjum og rafbílastyrk.

Hvernig þróast utanríkisviðskipti?

Alls var halli á vöruskiptum 484 ma.kr. á síðasta ári. Er það methalli í krónum talið og á milli ára jókst vöruskiptahallinn um 59 ma.kr. milli ára. Það er þó huggun harmi gegn að aukningin milli ára skýrist að verulegu leyti af miklum fjárfestingarkúf í gagnaverum sem bæði hafði lítil áhrif á gjaldeyrismarkað og mun væntanlega skila talsverðri aukningu útflutningstekna í geiranum frá og með þessu ári.

Þróun vöruskiptajafnaðar um þessar mundir dregur að okkar mati upp býsna skýra mynd af kólnandi hagkerfi. Ef litið er til 3ja mánaða hlaupandi meðaltals reiknað á föstu gengi krónu, sem ætti að draga betur fram undirliggjandi þróun vöruviðskiptanna, mældist samdráttur milli ára bæði í útflutningi og innflutningi á lokamánuðum síðasta árs.

Útflutningsmegin endurspeglar tæplega 5% samdráttur á lokafjórðungi ársins að stærstum hluta það bakslag sem varð í vinnslu málma á seinni hluta síðasta árs með biluninni í álveri Norðuráls og framleiðslustöðvun hjá PCC á Bakka. Minnkaði útflutningur á áli um 6% á fjórðungnum á þennan mælikvarða og útflutningur á kísiljárni um ríflega fjórðung. Einnig skrapp útflutningur á öðrum iðnaðarvörum talsvert saman. Á móti sótti útflutningur sjávarafurða nokkuð í sig veðrið.

Krappur samdráttur í innflutningi fjárfestingarvara á hvað stærstan þátt í ríflega 11% samdrætti vöruinnflutnings á tímabilinu ásamt 16% samdrætti í innflutningi hrá- og rekstrarvara. Þá hefur hægt á innflutningsvexti neysluvara almennt með einni mikilvægri undantekningu. Eru það vitaskuld innfluttir fólksbílar eins og fjallað er um hér að ofan.

Samandregið:

• Greinileg merki eru um samdrátt á breiðum grunni í útfluttum iðnaðarvörum.
• Það, ásamt hægari uppbyggingu í gagnaveraiðnaði og varfærnari fjárfestingaráformum hjá fyrirtækjum almennt, endurspeglast í samdrætti  í innflutningi hrá-, rekstrar- og fjárfestingarvara.
• Þá er hægari fólksfjölgun, aukið atvinnuleysi og dekkri væntingar almennings um efnahagshorfur trúlega að hægja á vexti spurnar eftir innfluttum neysluvörum.
• Kapphlaup við tímann í aðdraganda umfangsmikilla breytinga á lagaramma skýrir svo hömstrun á fólksbílum og mun væntanlega að sama skapi þýða minni kaup en ella á einkabílum framan af þessu ári.

Það eru því horfur á að bæði innflutningur og útflutningur haldi áfram að skreppa saman á komandi mánuðum í samanburði við síðasta ár. Við gerðum seint á síðasta ári einfalda sviðsmynd af því sem kynni að vera í kortunum á þessu ári í kjölfar margháttaðra vísbendinga um mótbyr í útflutningi. Okkur sýnist sú sviðsmynd enn nokkuð líkleg og teljum að hagvöxtur í ár verði hægur, annað árið í röð.