Eldsneyti hækkar áfram, flugfargjöld lækka

Flutningar hækkuðu um 0,9% í heild (0,15% áhrif á VNV) og settu mestan svip á mælinguna. Eldsneytisverð hækkaði um 8,9% á milli mánaða (0,27% áhrif á VNV) og hafði mest áhrif einstakra liða til hækkunar, annan mánuðinn í röð. Í september mátti að mestu rekja hækkun eldsneytisverðs til hærri virðisaukaskatts. Að þessu sinni endurspeglar hún fyrst og fremst hækkun heimsmarkaðsverðs á olíu og bensíni.

Á móti lækkuðu flugfargjöld um 3,1% (-0,09% áhrif á VNV). Það kom á óvart, sérstaklega í ljósi þess að þotueldsneyti hefur hækkað talsvert í verði. Minni eftirspurn eftir flugi að loknum háannatíma ferðaþjónustunnar vegur líklega þyngra að þessu sinni. Bílar lækkuðu einnig í verði um 0,9% (-0,04% áhrif á VNV) og hafa nú lækkað fjóra mánuði í röð. Líklegt er þó að sú þróun snúist við í næsta mánuði þegar rafbílastyrkur lækkar og fellur jafnframt niður fyrir dýrari bíla.

Matvöruverð hækkar þrátt fyrir verðfrystingar

Matur og drykkir hækkuðu um 0,4% (0,06% áhrif á VNV). Hækkunin vekur ekki síst athygli í ljósi þess að nokkrar af stærstu dagvöruverslunum landsins boðuðu ýmist verðfrystingar eða verðlækkanir á ýmsum vörum fram að áramótum. Þegar rýnt er nánar í liðinn sést að verðhækkanir á kjöti skýra hækkunina að mestu. Hækkunin er þó í góðu samræmi við dagvöruvísitölu ASÍ, sem hækkaði um 0,45% á milli mánaða.

Komugjöld hækka heilsuliðinn

Heilsa hækkaði um 1,8% á milli mánaða (0,07% áhrif á VNV) sem má að mestu rekja til hærri komugjalda í sjúkraþjálfun, talþjálfun og iðjuþjálfun. Hækkunin var fyrirséð og má rekja til breytinga stjórnvalda á komugjöldum í heilbrigðisþjónustu. Tvöföldun komugjalda á heilsugæslu kom fram í septembermælingunni en nú bætast við áhrif nýrra komugjalda í sjúkra-, iðju- og talþjálfun. Lyf hækkuðu einnig um 2,1% (0,02% áhrif á VNV).

Reiknuð húsaleiga í takt við spá

Reiknuð húsaleiga hækkaði um 0,4% á milli mánaða (0,08% áhrif á VNV), alveg í takti við spá okkar. Hækkunin er heldur meiri en í september (0,3%) en mun hóflegri en í ágúst, þegar liðurinn hækkaði um 0,9%. Hækkanir reiknaðrar húsaleigu hafa því verið hóflegri síðustu tvo mánuði.

Leigumarkaðurinn hefur einnig kólnað nokkuð og hefur vísitala leiguverðs til að mynda lækkað tvo mánuði í röð. Við gerum ráð fyrir hóflegum hækkunum reiknaðrar húsaleigu á næstu mánuðum. Óvissa um þróun liðarins er þó nokkur, enda hefur hann reynst seigari en við væntum.

Hvað drífur verðbólguna?

Af 5,9% verðbólgu í október skýrir húsnæðisliðurinn 1,5 prósentustig. Framlagið hefur farið minnkandi og hefur ekki verið minna síðan sumarið 2021. Samhliða hægari hækkun reiknaðrar húsaleigu og kólnun á leigumarkaði hefur framlag húsnæðis til verðbólgunnar því minnkað. Það endurspeglast í því að verðbólga án húsnæðis mælist nú jafnmikil og heildarverðbólgan.

Opinber þjónusta skýrir næstmest, eða tæplega 1,4 prósentustig. Þar vegur kílómetragjaldið enn þungt og nú eru áhrif hærri komugjalda að fullu komin fram. Innfluttar vörur leggja 0,2 prósentustig til ársverðbólgunnar og hefur framlag þeirra nú aukist annan mánuðinn í röð, eftir að hafa orðið jákvætt í september í fyrsta sinn á árinu. Þar vegur hækkun eldsneytisverðs þyngst. Þjónusta, að húsnæði meðtöldu, skýrir því um 80% af heildarverðbólgunni.

Verðbólguhorfur næstu mánuði

Verðbólguhorfur næstu mánuði eru nánast óbreyttar frá síðustu spá. Bráðabirgðaspáin okkar:

• Nóvember: 0,4% lækkun VNV (6,0% ársverðbólga) – Dagur einhleypra lendir í verðsöfnunarviku Hagstofunnar og flugfargjöld lækka. Á móti hækkar bílverð vegna breytinga á rafbílastyrk. Þrátt fyrir lækkun vísitölunnar eykst ársverðbólga lítillega, þar sem óvenju hagstæð mæling frá sama mánuði í fyrra fellur út úr tólf mánaða samanburðinum.
• Desember: 0,85% hækkun VNV (5,7% ársverðbólga) – áhrif afsláttardaga ganga að mestu til baka og árstíðabundin hækkun flugfargjalda vegur til hækkunar.
• Janúar: 0,1% lækkun VNV (5,2% ársverðbólga) – Krónutölugjöld og gjaldskrár opinberra aðila hækka, auk þess sem kílómetragjald hækkar.  Útsölur og lækkun flugfargjalda vega á móti.

Útlit er fyrir að verðbólga taki að hjaðna á ný eftir áramót og verði nálægt efri vikmörkum verðbólgumarkmiðs Seðlabankans á næsta ári. Spáin er þó bundin töluverðri óvissu. Um þessar mundir snýr óvissan ekki síst að þróun olíuverðs. Olíuverð hefur hækkað talsvert undanfarið og reynist hækkunin langvarandi gæti hún haft víðtækari áhrif á verðbólguna en við gerum nú ráð fyrir.