Hagvöxtur á síðasta ári var 1,3% samkvæmt nýbirtum bráðabirgðatölum frá Hagstofunni. Vöxturinn er í takti við þjóðhagsspá okkar sem út kom í janúarlok. Hann kemur í kjölfar 1,3% samdráttar árið 2024. Eins og sjá má af myndinni var vöxtur sveiflukenndur innan ársins og skiptust á allmyndarlegur vöxtur á fyrsta og þriðja ársfjórðungi annars vegar, og lítilsháttar samdráttur á öðrum og fjórða ársfjórðungi hins vegar.
Þokkalegur hagvöxtur í fyrra þrátt fyrir áskoranir
1,3% hagvöxtur í fyrra var að stórum hluta drifinn af kraftmikilli einkaneyslu en mótbyr í útflutningsgreinum og mikill innflutningsvöxtur hélt aftur af hagvextinum. Útlit er fyrir hægan vöxt í ár en þróttmeiri vöxt næstu tvö ár.
Einkaneysla á siglingu
Kraftmikill vöxtur einkaneyslu var helsti drifkraftur hagvaxtarins á síðasta ári. Á heildina litið óx einkaneysla að raungildi um 4,3% í fyrra og hefur vöxtur hennar ekki verið myndarlegri frá árinu 2022. Athygli vekur að stígandi var í einkaneysluvextinum innan ársins, úr 3,% á upphafsfjórðungi í 5,5% á lokafjórðungi síðasta árs. Heimilin virðast því lítinn bilbug á sér finna þrátt fyrir versnandi efnahagshorfur, lækkandi væntingar almennings og versnandi verðbólguhorfur undir lok árs.
Einkaneysluvöxturinn á lokafjórðungi ársins var þó litaður allsterkt af umfangsmiklum bifreiðakaupum heimilanna. Bendir Hagstofan á að hvati hafi myndast undir lok árs til bifreiðakaupa vegna breytinga á vörugjöldum og rafbílastyrk sem tóku gildi um áramót. Þá var ferðagleði landsmanna mikil á lokamánuðum síðasta árs, eins og raunar allt árið 2025. Heimilin nutu í fyrra góðs af verulegum uppsöfnuðum sparnaði árin á undan auk allmyndarlegrar kaupmáttaraukningar sem vó þyngra en hófleg aukning atvinnuleysis að jafnaði.
Samneysla, þ.e. sameiginleg neysla landsmanna á opinberri þjónustu á borð við menntun og heilbrigðisþjónustu, óx um 1,2% á síðasta ári. Hins vegar var aukning samneyslunnar í krónum talið nærri 9% en Hagstofan metur verðþáttinn í þeim vexti 7,5%. Bendir stofnunin á að nánari greining þessara talna verði birt þann 12. mars og að tölurnar muni einnig taka breytingum við endurskoðun í ágúst. Seðlabankinn hefur haft nokkrar efasemdir um samspil verðs og magns í þessum tiltekna lið og verður fróðlegt að sjá hverju endurskoðunin í ágúst skilar.
Gagnaverauppbygging drjúg í fjárfestingarvexti
Þokkalegur vöxtur var í fjárfestingu hér á landi á síðasta ári. Á heildina litið óx verg fjármunamyndun um 4,0% í fyrra í magni mælt. Er það hægasti fjárfestingarvöxtur frá því faraldurinn tók flugið í upphafi áratugarins og talsvert minni en ríflega 8% meðalvöxtur fjárfestingar frá miðjum síðasta áratug. Öfugt við einkaneysluna varð neikvæður viðsnúningur í fjármunamynduninni innan árs. Fór hún úr 17% vexti á upphafsfjórðungi ársins í 12,5% samdrátt á lokafjórðungi þess.
Fjárfestingarvöxturinn var alfarið innan fjárfestingar atvinnuvega, en rétt er að hafa í huga að ýmis fyrirtæki í opinberri eigu, t.a.m. ISAVIA og orkufyrirtækin, falla þar undir fremur en undir fjárfestingu hins opinbera. Takturinn í uppbyggingu í gagnaverageiranum hafði veruleg áhrif á heildarumfang fjárfestingar í hagkerfinu á hverjum fjórðungi. Bendir Hagstofan á að
„..innflutningur hvers kyns tölvuíhluta fyrir gagnaver jókst verulega á fjórða ársfjórðungi ársins 2024 sem hélt áfram á fyrsta og öðrum ársfjórðungi ársins 2025 en á þriðja ársfjórðungi fór talsvert að draga úr þeim innflutningi og var hann hlutfallslega lítill á fjórða ársfjórðungi ársins 2025 og litar þetta niðurstöðu hvers ársfjórðungs að talsverðu leyti í fjármunamyndun.“
Mikill hluti af þessum fjárfestingarkúf tengist raunar einu gagnaveri AtNorth í Eyjafirði en eins og við höfum áður rakið er stærðargráða þess verkefnis mæld í allmörgum prósentum af VLF. Þá hömstruðu bílaleigur og önnur fyrirtæki bifreiðar í stórum stíl þegar leið á árið vegna fyrirhugaðrar hækkunar vörugjalda. Telur Hagstofan að fjárfestingar í bifreiðum hafi aukist um 72% í fyrra frá árinu á undan, þar sem raunar varð nokkur samdráttur frá árinu 2023.
Útflutningur sýnir seiglu í mótbyr
Vöxtur þjóðarútgjalda, sem eru samtala neyslu, fjárfestingar og birgðabreytinga, nam alls 3,9% á síðasta ári. Þjóðarútgjöld uxu því þrefalt hraðar en VLF í heild. Mismunurinn liggur í verulega óhagstæðu framlagi utanríkisviðskipta til vaxtar þar sem innflutningur jókst alls um 7,2% í magni mælt en útflutningur einungis um 1,0%.
Góðu heilli var mikill innflutningur að talsverðu leyti tengdur hinum hraða vexti í fjármunamyndun sem fjallað er um hér að ofan, ekki síst í útflutningsgreinum á borð við gagnaver og bílaleigur. Framangreind ferðagleði landsmanna ýtti einnig upp innflutningstölunum í fyrra.
Á útflutningshliðinni rættist góðu heilli úr ferðaþjónustuárinu eftir slæma byrjun. Alls jókst þjónustuútflutningur um tæp 5% á síðasta ári. Þar munaði ekki síst um mikinn vöxt ýmiskonar sérhæfðrar þjónustu á borð við fjarskipta-, tölvu- og upplýsingaþjónustu sem og fjármálaþjónustu. Vöruútflutningur skrapp hins vegar saman um 1% á síðasta ári að raungildi. Þar vegur þungt ríflega 13% samdráttur á lokafjórðungi síðasta árs eftir röð áfalla á borð við lokun kísilversins á Bakka, bilun í álverinu á Grundartanga og framleiðsluskerðingu vegna markaðsaðstæðna í verksmiðju Elkem á Grundartanga.
Horfur á hægum vexti í ár
Samhliða birtingu nýjustu þjóðhagsreikninga fyrir árið 2025 endurskoðaði Hagstofan tölur fyrri ára. Endurskoðunin var þó í hóflegri kantinum miðað við sumar fyrri endurskoðanir upp á síðkastið. Þannig mælist samdráttur VLF á árinu 2024 nú 1,3% í stað 1,2% samdráttar í fyrri tölum, hagvöxtur árið 2023 var 5,0% í stað 5,1% vaxtar í fyrri tölum og vöxturinn 2022 fór úr 8,8% í 8,9% við endurskoðunina.
Sem fyrr var hagvöxturinn í fyrra í takti við spá okkar frá janúarlokum og stóra myndin býsna svipuð hvað samsetningu vaxtarins varðaði þótt einstaka liðir hafi þróast aðeins með öðrum hætti en við væntum.
Horfur eru á að hagvöxtur verði hægur í ár samkvæmt þjóðhagsspánni. Bakslag í ýmsum útflutningsgreinum ásamt áhrifum hárra raunvaxta á innlenda eftirspurn eru helstu skýringar þess. Spáð er 0,6% hagvexti í ár og ekki þarf mikið út af að bregða svo vöxturinn snúist í samdrátt. Samkvæmt spánni glæðist hagvöxtur á ný á næstu tveimur árum, studdur af bata í útflutningsgreinum og minnkandi vaxtaaðhaldi. Fjárfesting tekur þá aftur við sér og vöxtur einkaneyslu verður þróttmeiri en í ár.
Frá því spáin kom út hafa horfur í útflutningi heldur glæðst. Samdráttur í ferðaþjónustu gæti orðið heldur minni en við spáðum, loðnuvertíð mun trúlega leggja allt að 0,4 prósentur til meiri vaxtar og bilun í álverinu á Grundartanga virðist munu verða heldur skammvinnari en við óttuðumst. Á móti gæti þrálátari verðbólga og lengri bið á lækkun vaxta haldið meira aftur af fjárfestingu og einkaneyslu en við spáðum. Horfurnar eru því á heildina litið svipaðar fyrir þetta ár en óvissan líklega til eitthvað meiri hagvaxtar heldur en hitt.
