Krappur sjór en kjölfestan traust

Í nýrri þjóðhagsspá Íslandsbanka er búist við svipuðum hagvexti á þessu ári og í fyrra, en samsetning vaxtarins verður með öðrum hætti. Í ár skýra utanríkisviðskipti verulegan hluta vaxtarins þar sem útflutningur eykst lítillega á sama tíma og innflutningur skreppur saman. Þjóðarútgjöld vaxa um 0,5% í ár samanborið við tæp 4% í fyrra þar sem samdráttur í fjárfestingu vegur að mestu upp hóflegan neysluvöxt. Hagvöxtur mun svo taka við sér á ný á næstu tveimur árum, drifinn áfram af kraftmeiri einkaneyslu, viðsnúningi í fjárfestingu og hraðari útflutningsvexti. Við spáum 2,1% hagvexti árið 2027 og 2,5% vexti árið 2028. Óvissa um efnahagsþróunina er með meira móti um þessar mundir vegna bæði innlendra og erlendra áhrifaþátta.

Undanfarin ár hefur gengi krónu verið glettilega stöðugt þótt ýmislegt hafi gengið á innanlands sem utan. Eftir lítilsháttar styrkingu krónunnar á síðasta ári hefur hún sótt frekar í sig veðrið það sem af er ári. Útlit er fyrir hægfara veikingu krónu  fremur en snarpri leiðréttingu. Það felur í sér að krónan veikist jafnt og þétt og verður að jafnaði 5% veikari í lok spátímans en í árslok 2025.

Íbúðaverð lækkar að raunvirði í ár, auk þess dregur úr hækkunum á leiguverði á spátímanum

Við spáum því að íbúðaverð hækki að nafnvirði á öllum árum spátímans (um 3,0% árið 2026, 4,1% árið 2027 og 6,5% árið 2028). Að raunvirði lækkar þó íbúðaverð í ár og lítillega á næsta ári. Háir vextir, ströng lánþegaskilyrði og breytt aðgengi að lánsfé halda eftirspurn í skefjum til skemmri tíma, sem leiðir til þess að uppsöfnuð þörf á markaði myndast. Mikill uppsafnaður sparnaður, kaupmáttarvöxtur og sterk staða heimilanna styður við eftirspurn á næstunni. Við teljum því að eftirspurn aukist þegar líður á spátímann, samhliða lægra vaxtastigi og meiri umsvifum í hagkerfinu. Í kjölfarið mun íbúðaverð hækka mest á lokaári spátímans. Ekki einungis hefur dregið úr hækkun íbúðaverðs á undanförnum misserum heldur einnig leiguverðs. Vísitala leiguverðs hefur þó hækkað um 5,7% undanfarið ár og hefur hækkað nokkuð hraðar en íbúðaverð á sama tímabili.

Við gerum ráð fyrir að áfram dragi úr hækkunum á leigumarkaði á spátímanum. Óvissa ríkir þó um áhrif lagabreytinga sem tóku gildi um áramót, en þær gætu ýtt leiguverði tímabundið upp. Í spá okkar gerum við ráð fyrir hófstilltari hækkun leiguverðs samhliða meira lífi á íbúðamarkaði.

Átök við Persaflóa halda aftur af hraðri hjöðnun verðbólgu

Verðbólguhorfur hafa breyst eftir að til átaka kom við Persaflóa. Innflutt verðbólga er líkleg til að aukast á næstunni og verðbólga reynist þrálátari en áður var spáð. Samkvæmt spánni mun forsenduákvæði kjarasamninga bresta í haust, en gert er ráð fyrir að samið verði um lítillega meiri launahækkanir á næsta ári og að samningar haldi að öðru leyti. Útlit er fyrir hjöðnun verðbólgu næstu tvö ár. Spáð er 5,1% meðalverðbólgu í ár, 4,3% árið 2027 og 3,8% verðbólgu árið 2028. Vegna þrálátrar verðbólgu og hárra verðbólguvæntinga mun vaxtalækkunarferli Seðlabankans tefjast. Vextir hafa verið hækkaðir um 0,5 prósentustig á árinu.

Framsýn leiðsögn peningastefndar var aðhaldssöm í maí og útlit er fyrir frekari vaxtahækkun á þriðja ársfjórðungi. Í kjölfarið verða stýrivextir óbreyttir fram á fyrsta fjórðung næsta árs, en þá hefst hægfara vaxtalækkunarferli sem mun standa fram á árið 2028. Því vaxtalækkunarferli gæti lokið með stýrivextina í kring um 6,0%. Langtímavextir eru enn háir og hafa þokast upp það sem af er ári. Raunvaxtastig í landinu er því enn allhátt á flestalla mælikvarða.

Þokkalegur hagvöxtur á fyrsta ársfjórðungi

Hagvöxtur á Íslandi var 2,7% á upphafsfjórðungi ársins samkvæmt bráðabirgðatölum Hagstofunnar. Er það nokkru meiri vöxtur en við væntum. Í þjóðhagsreikningum fyrir fjórðunginn togast á samdráttur í þjóðarútgjöldum sem skýrist af mun minni fjárfestingu en fyrir ári og verulega jákvætt framlag utanríkisviðskipta, fyrst og fremst vegna mun minni innflutnings en á sama tíma fyrir ári. Þrátt fyrir þráláta verðbólgu og hátt vaxtastig var seigla í einkaneyslu landsmanna. Að raunvirði jókst einkaneyslan um 2,2% frá upphafsfjórðungi síðasta árs. Á heildina litið skrapp fjármunamyndun saman um 12% að raunvirði milli ára á fyrsta fjórðungi. Samdráttur einkenndi alla helstu undirflokka fjármunamyndunar.

Hressilegur bati í framlagi utanríkisviðskipta til hagvaxtar var megin drifkraftur hagvaxtarins að þessu sinni. Utanríkisviðskiptin skiluðu hagvaxtarframlagi upp á 5,3% á fjórðungnum og er fjórðungurinn sá fyrsti frá lokafjórðungi ársins 2024 þar sem þetta framlag er jákvætt. Óhætt er að segja að árið byrji af nokkrum krafti hvað hagvaxtartaktinn varðar. Það er þó viðbúið að vöxturinn reynist talsvert minni á árinu í heild.

Óvissa er þó áfram mikil um þróunina næstu mánuði

Vísitala neysluverðs (VNV) hækkaði um 0,07% í maí. Ársverðbólga hjaðnar því lítillega frá aprílmánuði, úr 5,2% í 5,1%. Í maí lækkaði flokkurinn Flutningar um 0,8% (-0,13% áhrif á VNV), einkum vegna þess að eldsneytisverð lækkaði um 7% (-0,21% áhrif á VNV). Á móti komu hækkanir á flugfargjöldum, sem hækkuðu um 2,9% (0,08% áhrif á VNV).  Sá flokkur sem skýrði hækkun vísitölunnar að mestu í mánuðinum var húsnæði. Flokkurinn hækkaði samtals um 0,55% (0,16% áhrif á VNV), en þar vó þyngst hækkun á reiknaðri húsaleigu sem hækkaði um 0,65% (0,13% áhrif á VNV).

Það kemur á óvart í mælingu Hagstofunnar að matvörur lækka lítillega í verði. Lækkunin nam 0,04% (-0,01% áhrif á VNV) sem er jákvætt.

Ef bráðabirgðaspáin okkar gengur eftir mun ársverðbólga mælast yfir forsenduákvæði kjarasamninga. Undirliggjandi verðbólga miðað við kjarnavísitölur jókst lítillega í maí og bendir það til þess að undirliggjandi verðbólguþrýstingur sé eitthvað að aukast. Ef innflutt verðbólga mun enn mælast lítil og vera því minni en við spáum gæti mælingin í ágúst verið undir forsenduákvæðinu.

Lesið í telauf skuldabréfanna

Þróun á skuldabréfamarkaði endurspeglar væntingar markaðs-aðila um verðbólgu, vexti og efnahagshorfur, sem hafa breyst verulega frá áramótum.

Ávöxtunarkrafa óverðtryggðra ríkisbréfa hefur hækkað talsvert það sem af er ári, einkum til skemmri líftíma. Langtímavextir eru nú hærri en í maí í fyrra, þótt þeir hafi verið lægri um áramótin. Þetta undirstrikar hversu hratt væntingar markaðarins hafa breyst á skömmum tíma. Hækkun vaxtarófsins skýrist nær alfarið af hærri væntingum um stýrivexti næstu ár, einkum næstu 2–5 árin. Fólgnir framvirkir vextir til 5 ára eftir 5 ár benda til vaxtastigs um 6,5%, sem er aðeins hærra en í ársbyrjun.

Langtíma raunvextir, mældir út frá verðtryggðum ríkisbréfum, hafa lækkað frá fyrrahausti og eru nú svipaðir og fyrir ári síðan. Samhliða hækkun nafnvaxta og stöðugum raunvöxtum hefur verðbólguálag á markaði hækkað, sérstaklega til skemmri tíma. Hækkandi verðbólguálag og verðbólguvæntingar vógu allþungt í vaxtahækkun Seðlabankans 20. maí.

Væntingar heimila í lægstu gildum í sex ár

Væntingavísitala Gallup lækkaði um 9 stig á milli mánaða og mældist 47,3 stig í apríl. Hún hefur ekki mælst lægri síðan í október 2020, þegar faraldurinn stóð sem hæst. Allar undirvísitölur lækka á milli mánaða og mælast vel undir jafnvægisgildinu. Væntingar til næstu sex mánaða lækkuðu mest á milli mánaða og mælast nú í 44 stigum. Þrátt fyrir að væntingar landsmanna hafi dalað undanfarið er athyglisvert að stórkaupavísitala Gallup hefur haldið velli á sama tíma. Líklega má rekja almenna svartsýni að mestu til þriggja þátta; Persaflóastríðsins, þrálátrar verðbólgu og hás vaxtaumhverfis. Þrátt fyrir þessa þróun standa heimilin almennt vel; kaupmáttur þeirra hefur aukist þrátt fyrir þráláta verðbólgu og sparnaður er enn talsverður.

Samt sem áður er heildarmyndin á margan hátt athyglisverð: væntingar heimila hafa ekki mælst lægri í sex ár á sama tíma og fleiri heimili virðast ætla að ráðast í stórkaup og einkaneysla að halda áfram að vaxa. Þegar allt kemur til alls virðast lágar væntingar fyrst og fremst endurspegla stöðu efnahagslífsins almennt en síður eigin fjárhagsstöðu svarenda í könnunum Gallup.