Verð­bólga í ágúst yf­ir við­mið­i for­sendu­ákvæð­is

Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,20% í ágúst og verðbólga jókst úr 5,3% í 5,6%. Mælingin var í takti við spá Greiningar sem gerði ráð fyrir að verðbólga mældist 5,6%. Húsnæði skýrir stærsta hluta, reiknuð húsaleiga hækkaði um 0,9% á milli mánaða (0,18% áhrif á VNV) sem er mesta mánaðarhækkun síðan í október 2025. Útsölulok á fatnaði, húsgögnum og heimilisbúnaði skýrðu næst mest og hækkun háskólagjalda hafði einnig talsverð áhrif. Athygli vakti að áhrif sólmyrkvans virtust takmörkuð: flugfargjöld lækkuðu um 9% og verð á veitinga- og gistiþjónustu hækkaði einungis um 0,25%. Flestar spár gerðu hins vegar ráð fyrir meiri hækkun í þeim lið vegna sólmyrkvans. 

Af 5,6% verðbólgu í ágúst skýrir opinber þjónusta um 1,4%, næstmest á eftir húsnæði. Framlag innlendra vara skýrir um 0,6% en framlag innfluttra vara er hins vegar neikvætt um 0,3%. Forsendur samninganna brostnar og forsendunefnd mun því koma saman í september og fara yfir stöðuna. Samkvæmt bráðabirgðaspá Greiningar verður ársverðbólga 5,7% í september – áhrif tímabundinna aðgerða stjórnvalda renna út og virðisaukaskattur á eldsneyti hækkar á ný. Hækkun komugjalda í heilsugæslu hefur einnig áhrif til hækkunar. Á móti lækka flugfargjöld eins og alla jafna í septembermánuði, eftir háönn ferðaþjónustunnar.

Vinnu­mark­að­ur í öðru um­hverfi

Launavísitalan lækkaði um 0,3% í júlí en grunnlaun hækkuðu um 0,2%. Árshækkun launavísitölunnar var 5,7%, sú minnsta síðan í mars 2020. Þróunin skýrist meðal annars af minni yfirvinnu og álagsgreiðslum. Kaupmáttur jókst engu að síður um 0,4% milli ára.

Hægt hefur verulega á fjölgun erlendra ríkisborgara og samkvæmt Þjóðskrá hafði þeim fækkað um 0,3% frá desember 2025 til ágúst 2026. Skráð atvinnuleysi mældist 4,0% í júlí, 7,9% meðal erlendra ríkisborgara en 2,5% meðal Íslendinga. Þróunin endurspeglar kólnandi vinnumarkað.

Verðbólgumælingin í ágúst virkjaði forsenduákvæði kjarasamninga. Vinnumarkaðurinn einkennist nú af mun meiri slaka en þegar kjarasamningar voru undirritaðir árið 2024. Hægt hefur á hækkun launa, atvinnuleysi aukist og störfum fækkað á almennum vinnumarkaði. Greining Íslandsbanka telur líklegast að aðilar nái samkomulagi án uppsagnar samninga, mögulega með hóflegri viðbótarhækkun launa árið 2027.

Vaxta­hækk­un með mjúk­um tón

Peningastefnunefnd hækkaði stýrivexti um 0,25 prósentur í 8,0% og hefur því hækkað vexti þrjár ákvarðanir í röð. Nefndin klofnaði í ákvörðuninni að þessu sinni, fjórir studdu hækkun en einn óbreytta vexti. Mikil verðbólga er nefndinni áhyggjuefni sem fyrr, en undirliggjandi verðbólga er þó tekin að hjaðna á suma mælikvarða. Seðlabankinn hefur áhyggjur af sjálfvirkum gjaldskrárhækkunum opinberra aðila, sem gætu gert erfiðara að ná verðbólgumarkmiðinu eftir tímabundin verðbólguskot. Samhliða ákvörðuninni birti Seðlabankinn nýja hagvaxtar- og verðbólguspá. Hagvaxtarhorfur eru lítið breyttar en einkaneysla hefur gefið meira eftir en vænst var. Seðlabankinn spáir 1,4% hagvexti í ár og 1,9% árið 2027. Mesta breytingin er fyrir 2028, úr 2,2% í 2,6%.

Seðlabankinn spáir 5,4% verðbólgu í ár, mjög hraðri hjöðnun á næsta ári og að 2,5% verðbólgumarkmiði verði náð 2028. Greining er ekki jafn bjartsýn á þróun verðbólgunnar til lengri tíma og gerir ráð fyrir að hún verði yfir 4% allt næsta ár. Samkvæmt spá Greiningar næst verðbólgumarkmiðið ekki innan spátímans.

Framsýn leiðsögn Peningastefnunefndar var talsvert mildari en í maí. Kólnun hagkerfisins, aukinn slaki og lægra verðbólguálag benda til þess að vaxtahækkunarferlinu kunni að vera lokið. Greining spáir óbreyttum vöxtum út árið og að vaxtalækkunarferlið geti hafist á fyrri hluta næsta árs. Áhættuþættirnir liggja þó fremur til hærri vaxta ef verðbólga reynist þrálátari en gert er ráð fyrir.

Merki um hæg­ari vöxt einka­neyslu

Heimilin straujuðu greiðslukort sín fyrir rúmlega 152 ma.kr. í júlí, sem jafngildir 5,6% vexti í krónum talið milli ára. Að teknu tilliti til verðlags- og gengisbreytinga jókst kortaveltan einungis um 0,4%. Hægt hefur á raunvexti kortaveltu undanfarna mánuði og neyslugleði heimilanna virðist smám saman gefa eftir í kjölfar myndarlegs vaxtar síðustu misseri.

Kortavelta erlendis hefur aukist að raunvirði í hverjum mánuði ársins og jókst nú um 4,4% milli ára á meðan innanlandsvelta dróst saman um 0,9%. Í fyrsta sinn á árinu fjölgaði utanlandsferðum Íslendinga í júlí á milli ára, sem rímar vel við þessar tölur. Kortaveltujöfnuðurinn var áfram jákvæður í júlí og afgangurinn jókst úr 2,6 ma.kr. í júní í 13,6 ma.kr. Líkt og jafnan á sumrin vó kortavelta erlendra ferðamanna hér á landi þyngra en kortavelta Íslendinga erlendis.

Þróun kortaveltu bendir til lítils vaxtar einkaneyslu á öðrum ársfjórðungi og að hægt hafi áfram á vextinum á þriðja fjórðungi. Staða heimilanna er þó áfram sterk, kaupmáttur hafði haldið velli og sparnaður er tiltölulega mikill. Greining telur því að einkaneysla haldi áfram að vaxa á árinu, en talsvert hægar en árið 2025.

Veru­leg­ur halli á við­skipt­um við út­lönd á fyrri árs­helm­ingi

Halli á vöru- og þjónustuviðskiptum nam tæplega 88 ma.kr. á öðrum ársfjórðungi og ríflega 100 ma.kr. á fyrri árshelmingi. Þjónustuafgangur jókst úr 47,4 ma.kr. í 66,6 ma.kr. milli ára. Ferðaþjónusta er áfram stærsta stoðin þótt tekjur hennar hafi dregist saman um 4,5%. Útflutningstekjur fjarskipta-, tölvu- og upplýsingaþjónustu jukust um 70% milli ára. Útflutningstekjur greinarinnar hafa því meira en fjórfaldast á rúmum áratug og hefur vöxturinn verið sérstaklega myndarlegur síðustu misserin. Vöxturinn endurspeglar að verulegu leyti uppbyggingu gagnavera og annarrar stafrænnar innviðastarfsemi. Ný útflutningsstoð hefur þannig orðið til í stafrænni þjónustu, gagnavinnslu og annarri tækniþjónustu. Vöruskiptahallinn nam 154 ma.kr. á öðrum ársfjórðungi og vó þyngra en þjónustuafgangurinn.

Mikil innflutningsþörf tengist meðal annars uppbyggingu gagnavera, sem er fjármögnuð erlendis og hefur því takmörkuð áhrif á gjaldeyrisflæði. Útflutningsgreinarnar standa almennt traustum fótum en innflutningur hefur vaxið enn hraðar. Að óbreyttu verður viðskiptahalli ársins töluverður nema vöruskiptajöfnuður taki við sér.

Hag­kerf­ið í kóln­un en ekki kreppu

Verg landsframleiðsla (VLF) dróst saman um 1,1% milli ára á öðrum ársfjórðungi, nær alfarið vegna utanríkisviðskipta, en þjóðarútgjöld jukust um 1,6%, þar af fjármunamyndun um 5,7% og einkaneysla um 0,8%. VLF óx því um 1,3% á fyrri árshelmingi, í takti við hagvaxtarspá Greiningar. Undirliggjandi þróun virðist því fremur vera jöfn kólnun en snögghemlun.

Metfjárfesting í gagnaverum jók bæði fjármunamyndun og innflutning. Sömu framkvæmdir birtast því beggja vegna þjóðhagsreikninga og ýkja sveiflur í undirliðum milli ársfjórðunga. Magn vöruútflutnings dróst saman um nærri 14%, en verðhækkanir á áli og sjávarafurðum leiddu til rúmlega 2% aukningar útflutnings í krónum. Þjónustuviðskipti studdu við hagvöxt en vógu ekki upp áhrif vöruviðskiptahalla. Hægt hefur á neysluvexti heimilanna annan ársfjórðunginn í röð, í takt við hægari vöxt kortaveltu og kaupmáttar. Neyslan heldur þó áfram að vaxa hægt, þar sem fjárhagur heimila er almennt traustur og sparnaður umtalsverður.

Hagstofan endurskoðaði þjóðhagsreikninga fyrir árin 2023-2025. Endurskoðunin sýnir minni neysluvöxt og meira vægi þjónustuviðskipta og fjárfestingar en áður var talið. Hrein áhrif af endurskoðuninni eru að hagvöxtur tímabilsins reyndist samtals 0,4 prósentustigum meiri en áður var áætlað.

Greining spáir 1,3% hagvexti í ár og nýlegar tölur fyrir annan ársfjórðung styðja þá spá. Útlit er fyrir að hagvöxtur taki smám saman við sér á næstu tveimur árum samhliða bata í útflutningi og vaxandi þrótti í innlendri eftirspurn eftir því sem raunvextir lækka.