Aukið atvinnuleysi og minni skortur á starfsfólki 

Ef við skoðum þróun skráðs atvinnuleysis sem Vinnumálastofnun heldur utan um  má sjá að atvinnuleysi jókst lítillega á síðasta ári og mældist að jafnaði 3,9%. Aukning atvinnuleysis á síðari hluta ársins var nokkuð óvænt og stafaði einkum af áföllum í útflutningsgreinum, þar að meðal ferðaþjónustu og málmiðnaði. Þrátt fyrir þetta hefur vinnumarkaðurinn haldist tiltölulega stöðugur og virðast mörg fyrirtæki aðlaga mönnun með auknum sveigjanleika fremur en uppsögnum.  

Fólkflutningar til landsins og könnun Gallup meðal stærstu fyrirtækja landsins gefa einnig mikilvægar vísbendingar um stöðu vinnumarkaðarins. Eftir hraða fólksfjölgun undanfarin ár hefur hægt talsvert á fólksflutningum hingað til lands. Fólksflutningar tóku að aukast verulega árið 2022 samhliða miklum skorti á starfsfólki og þegar mest var fluttu yfir 3.000 manns hingað til lands í einum ársfjórðungi. Í byrjun ársins 2024 tók svo að hægja á fólksflutningum til landsins og hefur sú þróun haldið áfram til dagsins í dag. 

Nýjustu mælingar Gallup meðal stærstu fyrirtækja landsins styðja einnig þá niðurstöðu að spenna á vinnumarkaði hafi minnkað. Samkvæmt könnuninni telja 10% stjórnenda þessara fyrirtækja skorta starfsfólk- lægsta hlutfall síðan á Covid árinu 2020. Þegar mest var og mikil spenna var á vinnumarkaði mældist þetta hlutfall 56% á árinu 2022. Sú staðreynd að hægt hefur á fólksflutningum hingað til lands og að fyrirtæki eigi nú auðveldara með að manna stöður en áður bendir til minnkandi spennu á vinnumarkaði. 

Atvinnuleysi nær hámarki á þessu ári 

Í þjóðhagsspá okkar gerum við ráð fyrir að atvinnuleysi haldi áfram að aukast á þessu ári. Við búumst við að atvinnuleysi muni mælast að jafnaði 4,5% á árinu, einkum vegna breyttrar stöðu í útflutningsgreinum og kaldara hagkerfis sem dregur úr eftirspurn eftir vinnuafli á fyrri hluta ársins. Íslenskur vinnumarkaður er þó þekktur fyrir mikinn sveigjanleika og horfur eru á því að atvinnuleysi minnki á ný á seinni hluta ársins. Á næsta ári gerum við ráð fyrir að atvinnuleysi verði að jafnaði 3,8% og að það nálgist jafnvægi árið 2028 í 3,5%.  

Í Peningamálum Seðlabankans, sem komu út í gær, er bent á að atvinnuhorfur hafi versnað talsvert. Hlutfall lausra starfa og atvinnulausra ásamt svörum úr framangreindri könnun Gallup bendi til þess. Spá Seðlabankans hljóðar upp á 4,8% atvinnuleysi að jafnaði í ár, en minnki svo í 4,3% á næsta ári. Eins og sjá má er Seðlabankinn nokkuð svartsýnni á þróun atvinnuleysis en við. Seðlabankinn byggir þó spá sína vinnumarkaðskönnun Hagstofunnar, sem er sveiflukenndari mæling en skráð atvinnuleysi Vinnumálastofnunar auk þess sem skilgreining Hagstofu á atvinnuleysi er víðari en sem nemur skráðu atvinnuleysi. Okkar spá tekur hins vegar mið af skráðu atvinnuleysi. 

Launaþróun mótast af langtímakjarasamningum 

Launaþróun heldur áfram, líkt og síðustu ár, að mótast af langtímakjarasamningum sem ná til ársins 2028, að því gefnu að forsendur þeirra haldi. Þrátt fyrir aukinn slaka á vinnumarkaði er útlit fyrir áframhaldandi launahækkanir í samræmi við kjarasamninga. Laun hækkuðu um 7,9% á milli ára í fyrra. Það er rétt yfir langtíma meðaltali en ef horft er áratug aftur í tímann hafa laun hækkað um 7,6% að meðaltali á hverju ári. 

Við gerum ráð fyrir aðeins minni hækkunum næstu árin. Spá okkar gerir ráð fyrir 6,6% hækkun launa að jafnaði á þessu ári og verður launaskrið hófstillt á spátímanum vegna minni spennu á vinnumarkaði. Við spáum því að laun hækki um 6,0% árið 2027 og 4,9% árið 2028. Bæði árin eru því nokkuð undir meðaltali síðustu ára hvað launaþróun varðar. Kaupmáttur launa mun halda áfram að vaxa ef spá okkur um launa- og verðbólguþróun gengur eftir. 

Framhaldið á vinnumarkaði 

Það er ljóst að slaki hefur myndast á vinnumarkaði. Þróunin bendir til minni spennu á næstu misserum, sem ætti að draga úr launaskriði og þannig styðja við frekari hjöðnun verðbólgu. Hins vegar munu langtímakjarasamningar halda áfram að móta launaþróun næstu ár og útlit er fyrir allnokkrar hækkanir, þó þær verði hóflegri en áður. Vonandi mun það duga til að draga úr þrálátri verðbólgu á komandi misserum. Við teljum engu að síður að launaþróunin verði ein af ástæðunum fyrir því að verðbólga nái ekki verðbólgumarkmiði Seðlabankans á næstu árum.