Lítil og meðalstór fyrirtæki á Íslandi: Staða og horfur

Óvissa í rekstrarumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja kallar á aukinn stöðugleika, einföldun og framleiðniaukningu.

Íslandsbanki hefur gefið út nýja skýrslu um stöðu og horfur lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi í samstarfi við ráðgjafafyrirtækið Reykjavik Economics. Skýrslan ber heitið Óvissa út við sjónardeildarhring og fjallar um efnahag fyrirtækja, þróun rekstrartekna, arðsemi, launakostnað, opinberar álögur, útflutning, gervigreind og stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi í alþjóðlegum samanburði.

Helstu niðurstöður skýrslunnar benda til þess að rekstrarumhverfi  lítilla og meðalstórra fyrirtækja hafi þyngst á undanförnum misserum. Rekstrartekjur í viðskiptahagkerfinu lækkuðu að raunvirði árið 2024 og arðsemi eiginfjár hefur gefið eftir frá árinu 2021. Á sama tíma eru fyrirtæki að glíma við háan launakostnað, háa vexti, óvissu í alþjóðaviðskiptum, hækkandi olíuverð og auknar kröfur um skýrslu- og upplýsingagjöf til hins opinbera.

Lítil og meðalstór fyrirtæki burðarás í íslensku atvinnulífi
Í skýrslunni kemur fram að lítil og meðalstór fyrirtæki séu burðarás í íslensku atvinnulífi, en að þau beri hlutfallslega mikinn kostnað vegna launa, umsýslu og opinberra krafna. Sérstök athygli er vakin á því sem í skýrslunni er kallað „fjórða vakt“. fyrirtækjaeigenda, það er umfangsmikil skil og skýrslugjöf til hins opinbera, meðal annars vegna virðisaukaskatts, launatengdra gjalda, gistináttaskatts, kílómetragjalds, áreiðanleikakannana og annarra gjalda.

Skýrslan sýnir að íslensk fyrirtæki hafa sýnt mikla þrautseigju, en svigrúmið er þrengra en áður. Við sjáum merki um að tekjuvöxtur hafi hægt á sér, arðsemi hafi lækkað og óvissa aukist. Það skiptir því miklu að stjórnvöld, fjármálakerfið og atvinnulífið vinni saman að því að styrkja framleiðni, einfalda regluverk og skapa stöðugra rekstrarumhverfi.

Una Steinsdóttir, framkvæmdastjóri Fyrirtækjasviðs Íslandsbanka

Ísland stendur sterkt varðandi landsframleiðslu á mann
Skýrslan dregur einnig fram að Ísland stendur sterkt í alþjóðlegum samanburði hvað varðar landsframleiðslu á mann og launastig. Sú staða byggist þó á áframhaldandi verðmætasköpun, fjárfestingu og samkeppnishæfni. Hár launakostnaður kallar á mikla framleiðni og öflugan útflutning, en útflutningur vöru og þjónustu hefur dregist saman að raunvirði.

Gervigreindin felur í sér tækifæri til framleiðniaukningar
Í skýrslunni er sérstaklega fjallað um hlutverk gervigreindar og sjálfvirknivæðingar. Þar kemur fram að tækifæri felist í því að nýta tæknina til að draga úr umsýslukostnaði fyrirtækja, auka skilvirkni í opinberri stjórnsýslu og skapa fyrirtækjum meira svigrúm til að einbeita sér að rekstri, sölu, markaðssetningu og vexti.

Flest fyrirtæki eru „örfyrirtæki“
Í skýrslunni er jafnframt fjallað um skilgreiningar á litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Þar kemur fram að samkvæmt evrópskri skilgreiningu teljist yfirgnæfandi meirihluti íslenskra fyrirtækja örfyrirtæki og aðeins lítill fjöldi fyrirtækja falli undir skilgreiningu stórfyrirtækja. Þetta undirstrikar sérstöðu íslensks atvinnulífs og mikilvægi þess að stefnumótun taki mið af raunverulegri stærð, getu og aðstæðum fyrirtækja hér á landi. Þetta sé eitthvað sem stjórnvöld verði t.d. að huga að þegar kemur að innleiðingu Evrópureglna.

Íslandsbanki leggur áherslu á að heilbrigt rekstrarumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja sé ein forsenda áframhaldandi lífskjaravaxtar. Til að styrkja stöðu fyrirtækja þurfi að draga úr óvissu, einfalda regluverk, stuðla að stöðugleika í efnahagsmálum og nýta betur þau tækifæri sem felast í tækni, nýsköpun og hugverkaiðnaði.

Skýrslan er hluti af umfjöllun Íslandsbanka um stöðu íslensks atvinnulífs og mikilvægi lítilla og meðalstórra fyrirtækja fyrir hagvöxt, nýsköpun og verðmætasköpun til framtíðar.

Skýrsluna í heild má fina hér