Útlit fyrir batnandi viðskiptajöfnuð

Í nýlega birtri þjóðhagsspá okkar er meðal annars fjallað um utanríkisviðskipti og samband þeirra við gengisþróun krónu. Eftir tímabil viðskiptaafgangs lengst af á síðasta áratug hefur viðskiptahalli verið viðvarandi allt frá árinu 2021. Nam hallinn að jafnaði rúmum 2% af VLF á árunum 2021-2024. Í fyrra færðist svo viðskiptahallinn í aukana og nam hann 140 ma.kr. á fyrstu 9 mánuðum síðasta árs. Þar náði allmyndarlegur afgangur á þjónustujöfnuði ekki að vinna upp mikinn vöruskiptahalla og nokkurn halla á hreinum rekstrarframlögum til og frá landinu.

Þar ber þó að hafa í huga að talsverður hluti vöruskiptahallans skrifast á gífurlegan innflutning tölvubúnaðar fyrir gagnaver. Sá innflutningur er að fullu fjármagnaður af erlendum eigendum og viðskiptavinum gagnaveranna og olli því engum þrýstingi á gengi krónu.

Við áætlum að viðskiptahallinn í fyrra hafi alls numið u.þ.b. 170 ma.kr. eða sem nemur 3,5% af VLF. Svo hátt hefur hlutfallið ekki verið frá því fyrir bankahrun en þar litar framangreindur innflutningur tölvubúnaðar myndina nokkuð sterkt.

Horfur eru á talsvert hagfelldari viðskiptajöfnuði á spátímanum. Jákvæð þróun viðskiptakjara, þar sem verð á ýmsum sjávarafurðum og áli hefur hækkað á sama tíma og eldsneyti hefur lækkað talsvert í verði, hjálpar þar til á yfirstandandi ári. Næstu tvö ár stuðlar svo heldur hraðari vöxtur útflutnings en innflutnings að því að halda hallanum hóflegum. Spá okkar hljóðar upp á viðskiptahalla sem nemur 1,1% af VLF bæði í ár og á næsta ári. Árið 2028 eru svo horfur á 1,0% halla í hlutfalli af VLF.

Batinn á utanríkisviðskiptum er hins vegar háður því að krónan styrkist ekki umtalsvert á ný. Þá gæti dýpra bakslag í ferðaþjónustu á komandi fjórðungum en við áætlum hægt á batanum, að minnsta kosti tímabundið.

Stöðug króna þrátt fyrir viðskiptahalla

Stöðugleiki krónunnar í verulegum viðskiptahalla á sér nokkrar skýringar. Sem fyrr segir hefur gjaldeyrisflæði vegna utanríkisviðskipta verið talsvert hagfelldara en ætla mætti við fyrstu sýn þar sem viðskiptahallinn var að miklum hluta fjármagnaður beint af erlendum aðilum. Þá hafði myndarleg háönn ferðaþjónustunnar meiri áhrif á gjaldeyrismarkað en ella vegna þess hversu lítið gjaldeyristekjur sumarsins voru seldar framvirkt fyrr á árinu. Enn fremur voru gjaldeyriskaup lífeyrissjóða með minna móti í fyrra og erlend lántaka fyrirtækja allnokkur.

Útlit fyrir veikari krónu á komandi misserum

Sem fyrr styður eitt og annað við krónuna á komandi misserum. Útlit er fyrir minnkandi viðskiptahalla við útlönd. Þá er erlend staða þjóðarbúsins  sterk. Þannig námu hreinar erlendar eignir þjóðarbúsins 2.101 mö. kr. eða sem nemur 43% af VLF í septemberlok í fyrra. Enn fremur er gjaldeyrisforði Seðlabankans myndarlegur, stoðir hagkerfisins traustar og vaxtamunur við útlönd verður áfram nokkur. Stærsti óvissuþátturinn til skemmri tíma litið er hvernig ferðaþjónustunni reiðir af með hækkandi sól, en slök háönn gæti kallað fram veikingu krónu þegar líður á árið.

Raungengi krónu verður því að líkindum áfram hátt í sögulegu samhengi, a.m.k. meðan ekki verður meira bakslag í útflutningsgeiranum en við spáum. Þar sem laun og verðlag hækkar hraðar hér en í viðskiptalöndum að jafnaði fer þó ekki hjá því að nafngengi krónu þurfi að gefa eftir með tímanum svo raungengið hækki ekki um of með tilheyrandi neikvæðum áhrifum á samkeppnishæfni landsins og ytra jafnvægi. Það gæti annað hvort gerst hægt og bítandi eða, eins og stundum áður, með stærri leiðréttingu síðar meir.

Gengisspá okkar í þjóðhagsspánni nýju gerir ráð fyrir fyrrnefndu þróuninni, með þeim fyrirvara að ófyrirséðir skellir á útflutningshlið gætu kallað fram snarpari veikingu líkt og til dæmis í upphafi faraldursins. Það felur í sér að krónan veikist jafnt og þétt og verður að jafnaði 5-6% veikari í lok spátímans en í árslok 2025. Það samsvarar því að EUR kosti 156-157 krónur og USD u.þ.b. 133 kr. miðað við gengi þessara mynta í árslok 2025. Sem fyrr ber þó að halda því til haga að gjaldmiðlar eru mikil ólíkindatól og ber að taka þessari spá með því stóra saltkorni.