Samkvæmt nýlega birtum tölum Ferðamálastofu fóru um 119 þúsund erlendir farþegar frá landinu um Keflavíkurflugvöll í janúar síðastliðnum. Það jafngildir tæplega 2% fækkun frá sama mánuði 2025, en hafa ber í huga að í fyrra fækkaði erlendum farþegum til landsins talsvert á fyrstu mánuðum ársins. Í janúar 2025 nam fækkunin til að mynda tæpum 6% frá sama mánuði ári fyrr. Niðurstaðan er þó að mati okkar hagfelldari en vænta mátti í ljósi vísbendinga um að upphaf ársins kynni að verða rýrt í roðinu hjá íslenskri ferðaþjónustu.
Krefjandi ár framundan í ferðaþjónustu
Þrátt fyrir nokkra fækkun ferðafólks milli ára byrjar ferðaþjónustuárið heldur skár en við væntum. Útlit er fyrir mildan samdrátt í ferðaþjónustu í ár en hægan vöxt eftir það.
Færri Bandaríkjamenn en fleiri Bretar
Áhugavert er að rýna í samsetningu þess ferðafólks sem hingað lagði leið sína eftir hinum ýmsu þjóðernum. Eins og fyrri daginn voru Bandaríkjamenn fjölmennastir þeirra sem hingað lögðu leið sína í janúar. Ríflega fimmtungur allra brottfararfarþega var frá Bandaríkjunum. Hins vegar fækkaði Bandaríkjamönnum í þessum hópi um ríflega fjórðung á milli ára.
Bretar voru í öðru sæti með tæplega 18% af heildarfjöldanum en öfugt við Bandaríkjamennina fjölgaði Bretum um 12% á milli ára. Kínverjar voru í þriðja sæti hvað fjölda varðar (7,5% af heildarfjölda) þrátt fyrir nokkra fækkun milli ára. Aðra sögu er að segja af Ítölum, sem voru í fjórða sæti með 6,3% af heildarfjöldanum, en þeir voru ríflega þrefalt fleiri í janúar þetta árið en í fyrra. Þjóðverjar (5,6%) og Frakkar (4,9%) sigldu svo í kjölfar Ítalanna.
Bandaríkjamenn og Bretar hafa löngum verið tvær fjölmennustu þjóðirnar meðal ferðalanga hingað til lands. Í fyrra voru til að mynda ríflega 29% heildarfjölda brottfara um Keflavíkurflugvöll fólk frá Bandaríkjunum og rúmlega tíundi hver brottfararfarþegi var frá Bretlandi. Mikill munur er á ferðamynstri frá þessum tveimur löndum eftir árstíma eins og myndin að ofan sýnir. Bandaríkjamenn fylgja þannig venjubundnu árstíðarmynstri og eru iðnastir við Íslandsferðir yfir háannartímann. Þessu er öfugt farið með Breta, sem helst leggja leið sína til landsins á veturna og skapa þannig dýrmætt mótvæegi við meginstrauminn.
Það er því áhyggjuefni að undanfarin tvö ár hefur ferðum Breta hingað til lands fækkað milli ára. Þannig var ferðafólk hér á landi frá Bretlandi 20% færra í fyrra en árið 2023. Að sama skapi er jákvætt að sjá myndarlega fjölgun í þessum hópi milli ára nú í janúar, þótt enn sé vitaskuld of snemmt að draga sterkar ályktanir um hvort einhver alvöru viðsnúningur sé að verða í komum breskra ferðamanna hingað til lands.
Kínverjum, Ítölum og Spánverjum hefur fjölgað
Kínverjum hefur vaxið nokkur fiskur um hrygg í ferðamannafjöldanum undanfarin ár en þeir voru sjaldséðir hvítir hrafnar meðan faraldurinn geisaði. Í fyrra voru ferðamenn frá Kína 124 þúsund talsins og 5,5% af heildarfjölda þeirra sem fóru um brottfararsal Keflavíkurflugvallar. Hafa þeir aldrei verið fleiri á einu ári. Svipaða sögu má segja af Ítölum og Spánverjum. Í fyrra fóru 86 þúsund Ítalir (3,8% af heild) og nærri 76 þúsund Spánverjar (3,4%) um flugvöllinn eftir Íslandsdvöl.
Þróunin hvað Ítali varðar er sérstaklega áhugaverð. Þótt þeim hafi fækkað heldur eftir metárið 2024 voru ítalskir ferðamenn engu að síður tvöfalt fleiri hér á landi í fyrra en árið 2018 þegar heildarfjöldi erlendra ferðamanna hérlendis varð mestur. Af þjóðum meginlands Evrópu eru þó Þjóðverjar og Frakkar enn hvað fjölmennastir en fólk af fyrrnefnda þjóðerninu var 6,6% heildarfjöldans í fyrra og af því síðarnefnda 4,4% heildarfjöldans.
Blikur á lofti utan háannar í ár
Nokkrar blikur eru á lofti um umsvif í ferðaþjónustunni til skemmri tíma litið líkt og við fjölluðum um í nýlega birtri þjóðhagsspá. Þar kemur fram að eftir heldur dapran upphafsþriðjung í fyrra vænkaðist hagur ferðaþjónustunnar verulega á háönn síðasta árs og varð talsverð aukning milli ára í komum ferðafólks til landsins síðasta sumar. Á lokamánuðum ársins syrti aftur í álinn með talsverðum samdrætti. Fækkaði brottförum erlends ferðafólks um Keflavíkurflugvöll þannig um ríflega 10% á lokafjórðungi ársins frá sama tíma 2024. Niðurstaðan fyrir árið í heild var nánast óbreyttur ferðamannafjöldi milli ára ef miðað er við brottfarartölur um Keflavíkurflugvöll.
Horfur eru á samdrætti í greininni þetta árið. Tölur um áætlaðan fjölda flugferða, bókunarstöðu hjá hótelum og öðrum þjónustuaðilum gefa til kynna að aftur verði nokkur fækkun ferðafólks milli ára fram undir vorið. Horfur fyrir háönnina eru þó skárri og gerum við ráð fyrir nánast óbreyttum ferðamannafjölda milli ára í júní-september. Fyrir árið í heild spáum við tæplega 4% fækkun ferðamanna frá síðasta ári. Í kjölfarið gerum við ráð fyrir hægum vexti ferðaþjónustunnar árin 2027-2028. Gangi spáin eftir verður þó fjöldametið frá 2018 ekki slegið á spátímanum.
Forvitnilegt verður að fylgjast með ferðamannatölum allra næstu mánaða í ljósi janúartalna Ferðamálastofu. Sem fyrr segir voru þær tölur hagfelldari en við þorðum að vona eftir krappan samdrátt á lokamánuðum síðasta árs og vísbendingar um rýra byrjun á þessu ári. Vonandi verður það einnig raunin á næstu mánuðum.
