Þróun vöruskipta endurspeglar vel kólnunina sem orðið hefur í íslensku hagkerfi undanfarna fjórðunga. Minni útflutningur skýrist af áhrifum áfalla í málmframleiðslu, bæði áli og kísiljárni, sem og samdrætti í aflaheimildum ýmissa fisktegunda. Minni umsvif í framleiðslu málma skýra svo samdrátt í innfluttum hrá- og rekstrarvörum. Þá hefur innflutningur á tölvubúnaði skroppið verulega saman síðustu mánuði eftir mikinn vaxtarkipp samhliða uppbyggingu í gagnaverageiranum. Síðast en ekki síst varð skörp sveifla í innflutningi fólksbifreiða í kring um áramótin. Í aðdraganda breytinga á  vörugjöldum jókst bílainnflutningur verulega á lokamánuðum síðasta árs. Í janúar var hins vegar 40% samdráttur í innflutningi fólksbíla frá sama mánuði í fyrra.

Vaxtarsprotar vega gegn samdrætti í hefðbundnum greinum

Í þjóðhagsspá okkar sem birt var í lok janúar er m.a. farið yfir þróun og horfur í útflutningsgeiranum. Þar kemur fram að í ár eru horfur á tæplega 2% samdrætti í útflutningi og skýrist samdrátturinn af minni útflutningi afurða málmiðnaðar og sjávarafurða. Bilun í einu hinna þriggja íslensku álvera, lokun kísilmálmverksmiðju á Bakka og framleiðsluskerðing í kísilmálmverksmiðjunni á Grundartanga skýrir fyrrnefnda samdráttinn. Sá síðarnefndi orsakast að mestu af nokkrum samdrætti í aflaheimildum þorsks milli ára. Hins vegar kom á daginn fljótlega eftir birtingu spár okkar að loðnuvertíðin í ár verður talsvert myndarlegri en við áætlum og vegur aukinn útflutningur loðnuafurða trúlega upp samdrátt í makríl og kolmunna þetta árið.

Eftir þokkalegt ár í fyrra, þar sem myndarleg háönn vó upp samdrátt á lágannartíma eru horfur á nokkrum samdrætti í ferðaþjónustu þetta árið. Tölur um áætlaðan fjölda flugferða, bókunarstöðu hjá hótelum og öðrum þjónustuaðilum gefa til kynna að aftur verði nokkur fækkun ferðafólks milli ára fram undir vorið. Horfur fyrir háönnina eru þó skárri,þar kemur greininni vel að mikill áhugi er á Íslandsferðum síðsumars í tengslum við sólmyrkva. Gerum við ráð fyrir nánast óbreyttum ferðamannafjölda milli ára í júní-september. Fyrir árið í heild spáum við tæplega 4% fækkun ferðamanna frá síðasta ári en  í kjölfarið gerum við ráð fyrir hægum vexti ferðaþjónustunnar árin 2027-2028. Gangi spáin eftir verður þó fjöldametið frá 2018 ekki slegið á spátímanum.

En þótt samdráttur verði trúlega bæði í ferðaþjónustu sem og útflutningi iðnaðarvara og afurða af veiddu sjávarfangi eru góðu heilli einnig vaxtarsprotar í útflutningsgeiranum.Þar má nefna landeldi, þar sem umtalsverð uppbygging stendur yfir og útflutningsverðmæti eykst jafnt og þétt á spátímanum.

Þá hefur útflutningur á afurðum svokallaðs hugverkaiðnaðar, þ.e. vörum og þjónustu sem byggja að stærstum hluta á hagnýtingu hugvits, rannsókna og þróunar, vaxið allmyndarlega. Útflutningstekjur þessa geira námu líklega um það bil 288 ma. kr. á síðasta ári sem svarar til ríflega 14% af heildar útflutningstekjum þjóðarbúsins árið 2025. Til samanburðar var þetta hlutfall 7% árið 2010.

Hugverkaiðnaður inniheldur nokkuð fjölbreytta flóru fyrirtækja, allt frá framleiðslu lækningatækja yfir í gerð sjónvarpsefnis og tölvuleikja. Meðal vaxtarsprota innan geirans á komandi tíð má til að mynda nefna lyfjaframleiðslu þar sem útlit er fyrir  verulega aukin umsvif. Einnig mun stórfelld uppbygging gagnavera um þessar mundir leiða af sér umtalsverða tekjuaukningu innan þessa geira á næstunni.

Skammvinnur samdráttur útflutnings í ár

Í ár eru horfur á tæplega 2% samdrætti í útflutningi og skýrist samdrátturinn af minni vöruútflutningi eins og rakið er hér að ofan. Sem fyrr segir hafa þó vöruútflutningshorfur heldur batnað síðan þjóðhagsspá okkar kom út í janúarlok. Þjónustuútflutningur mun hins vegar standa í stað milli ára þetta árið samkvæmt okkar spá. Þar vegur aukinn útflutningur hugverkageirans og annarrar þjónustu upp samdrátt í ferðaþjónustu.

Útflutningur tekur svo við sér á ný á næsta ári í spá okkar. Áætlum við að útflutningurinn aukist um tæp 6% á næsta ári og ríflega 4% árið 2028. Lok framleiðsluvandræða í áliðnaði, auknar afla-heimildir, ekki síst í loðnu, og almennur vöxtur í hugverkaiðnaði, landeldi og ferðaþjónustu leggjast þar á eitt.

Eftir umtalsverðan vöxt í fyrra er útlit fyrir að innflutningur skreppi saman um tæp 2% í ár. Þar vegur þungt að nú sér í bili fyrir endann á hinni miklu uppbyggingu sem verið hefur í gagnaverageiranum undanfarið. Einnig eru horfur á minni innflutningi bílaleigubíla og ýmiss tækjabúnaðar.

Innflutningur sækir svo aftur í sig veðrið á komandi árum með hraðari takti í efnahags-lífinu. Þó eru horfur á að innflutningsvöxturinn verði öllu hægari en vöxtur útflutnings, og framlag utanríkisviðskipta til hagvaxtar verði því jákvætt bæði árin 2027 og 2028.