Aukin verðbólga að hluta tímabundin

Segja má að óvenju mikil hækkun VNV í desember miðað við síðustu ár eigi sér þrjár skýringar:

• Afsláttardagar í nóvember hafa bæði aukist að umfangi og tímabil þeirra lengst miðað við undanfarin ár. Jákvæð áhrif af þeirri þróun í nóvember gengu til baka í desember eins og við mátti búast. Þar má nefna að verð á fötum og skóm hækkaði um 3,6% (0,13% hækkunaráhrif í VNV), verð húsgagna og heimilisbúnaðar hækkaði um 2,3% (0,11% í VNV) og liðurinn tómstundir og menning hækkaði um 0,46% (0,05% í VNV).
• Árstíðarbundnir liðir höfðu óvenju sterk áhrif í desember. Þar eru sér í lagi tvenn áhrif á ferðinni: Umtalsvert meiri hækkun á flugfargjöldum (26,8%) en venjan er í jólamánuðinum og snörp hækkun á hitunarkostnaði (9,2%) sem oftast kemur um áramót. Hvað síðarnefndu áhrifin varðar má nefna að Veitur tilkynntu í desemberbyrjun um hækkun á verðskrá þar sem sem notkunargjald hækkaði um 7% auk þess sem talsverð hækkun varð á föstu gjaldi.
• Undirliggjandi hækkunarþrýstingur virðist vera heldur meiri um þessar mundir en ætla mátti af tölum nóvembermánaðar. Að teknu tilliti til ofangreindra tveggja þátta er undirliggjandi verðbólguþrýstingurinn þó að aukast mun minna en ætla mætti við fyrstu sýn.

Það sem helst er jákvætt í tölum Hagstofunnar er annars vegar að matur og drykkjarvörur lækkuðu um 0,23% milli mánaða (-0,04% í VNV) þar sem verðlækkun á kjöti og ávöxtum vó hvað þyngst og svo hitt að húsaleiga, bæði reiknuð og greidd, hækkaði hóflega í samanburði við meðaltal síðustu mánaða.

Undirliggjandi verðbólga eykst...í bili

Minni undirliggjandi verðbólga í nóvember á alla helstu mælikvarða var peningastefnunefnd Seðlabankans vafalítið talsverður léttir eftir vaxtalækkunina 19. nóvember. Sú þróun reyndist hins vegar skammgóður vermir þar sem allir mælikvarðar á undirliggjandi verðbólgu slógu nokkuð hressilega til baka til hækkunar í desember líkt og sjá má á myndinni.

Þar ber þó að hafa í huga að hitaveitukostnaður og flugfargjöld eru hluti af öllum ofangreindum vísitölum og gera má ráð fyrir að hin óvenjumikla hækkun þeirra liða nú í lok árs endurspeglist í heldur hagfelldari þróun kjarnavísitalna næstu mánuði en ella.

Hvað gerir Seðlabankinn í febrúar?

Bráðabirgðaspá okkar fyrir næstu mánuði lítur svona út:

• Janúar: 0,3% lækkun VNV (4,5% ársverðbólga) – Gjaldskrárhækkanir fyrir ýmiskonar þjónustu og opinberar krónutöluhækkanir vega á móti vetrarútsölum og lækkun flugverðs.
• Febrúar: 0,7% hækkun VNV (4,2% ársverðbólga) – Útsölulok í helstu liðum.
• Mars: 0,3% hækkun VNV (4,2% ársverðbólga)- Leifar af útsölulokum.

Skammtíma verðbólguhorfur hafa dökknað nokkuð hvað 12 mánaða taktinn varðar eftir slæma desembermælingu VNV. Þó gerum við ráð fyrir að lækkun á flugfargjöldum verði töluvert meiri í janúar og hækkun á veitukostnaði í húsnæðislið minni eftir desembertölurnar.

Ávöxtunarkrafa á skuldabréfamarkaði það sem af er degi endurspeglar nokkuð breyttar væntingar á markaði um þróun verðbólgu og vaxta á komandi fjórðungum frá því sem var fyrir helgi. Þannig hefur krafa á óverðtryggðum ríkisbréfum hækkað á bilinu 7-15 punkta (hundraðshluta úr prósentu) og krafa verðtryggðra ríkisbréfa með þriggja ára líftíma eða lengri lækkað um 2-13 punkta. Er hreyfingin mest í báðum tilfellum á skemmri bréfum. Markaðurinn er því að reikna með heldur meiri verðbólgu og minni lækkun stýrivaxta á næstunni nú en í lok síðustu viku.

Fyrsta stýrivaxtaákvörðun Seðlabankans á nýju ári verður þann 4. febrúar næstkomandi. Verður peningastefnunefnd bankans þá væntanlega nokkur vandi á höndum að vega saman annars vegar sífellt skýrari merki um aukinn mótvind þjóðarskútunnar og hins vegar þráláta verðbólgu sem trúlega mælist álíka mikil í janúar og hún var þegar nefndin ákvað að lækka vexti í nóvember sl. Það hjálpar heldur ekki í þeim efnum að nýlega birtar mælingar á verðbólguvæntingum heimila og stjórnenda stærri fyrirtækja gefa til kynna óbreyttar væntingar þegar horft er til tveggja ára eða lengur, væntingar sem þar að auki eru töluvert yfir 2,5% verðbólgumarkmiði Seðlabankans. Þó ber að halda því til haga að verðbólga á lokafjórðungi þessa árs (4,2%) var eilítið minni en Seðlabankinn spáði í Peningamálum í nóvember.

Það er því ekki útséð um hvort stýrivextir lækki í febrúar en líkur á vaxtalækkun þá hafa þó minnkað talsvert eftir verðbólgutölur morgunsins.