Væntingavísitala Gallup lækkaði um 9 stig á milli mánaða og mældist 47,3 stig í apríl. Vísitalan hefur mælst undir 100 stiga jafnvægisgildinu frá því í júlí í fyrra og farið lækkandi síðan þá. Hún hefur ekki mælst lægri síðan í október 2020, þegar faraldurinn stóð sem hæst. Væntingar heimila til efnahagslífsins hafa því versnað jafnt og þétt undanfarna fjórðunga og eru nú talsvert fleiri svartsýnir varðandi stöðu og horfur í efnahagsmálum en bjartsýnir.
Væntingar heimila í lægstu gildum í sex ár
Væntingar heimila hafa dalað síðustu fjórðunga og ekki mælst lægri í tæp sex ár. Ástand út í heimi auk þrálátrar verðbólgu og hárra vaxta virðist lita væntingar talsvert. Staða heimila er þó almennt sterk og búist er við vexti einkaneyslu í ár, en þó á hægara skriði en áður.
Dökkt yfir væntingum til efnahagslífsins
Allar undirvísitölur lækka á milli mánaða og mælast vel undir jafnvægisgildinu. Þróunin hefur verið á þá leið að væntingar hafa almennt hríðlækkað frá síðasta sumri og eru nú í sínum lægstu gildum í langan tíma.
Væntingar til næstu sex mánaða lækkuðu mest á milli mánaða og mælast nú í 44 stigum. Þessi vísitala hefur ekki verið lægri síðan árið 2009 og endurspeglar lækkun síðustu mánaða að öllum líkindum mikla óvissu varðandi efnahagshorfur á næstunni sem má líklega rekja til ástandsins við Persaflóa og efnahagslegra áhrifa stríðsins hingað til lands. Einnig lækkar mat á núverandi efnahagsaðstæðum og mælist 52,3 stig, en mælingin hefur ekki verið lægri frá árinu 2021.
Undirvísitölurnar sem meta væntingar til atvinnuástands og núverandi efnahagsaðstæður- og horfur hafa einnig hríðlækkað. Væntingar til atvinnuástandsins mælast nú tæp 59 stig og hafa ekki verið lægri síðan í faraldrinum. Mat á núverandi efnahagsaðstæðum- og horfum er hins vegar í sínum lægstu gildum frá efnahagshruninu 2009, eða tæplega 23 stig.
Þrátt fyrir að væntingar landsmanna hafi dalað undanfarið er athyglisvert að stórkaupavísitala Gallup hefur haldið velli á sama tíma. Stórkaupavísitalan er mæld ársfjórðungslega og tók kipp á fyrsta fjórðungi ársins. Samkvæmt henni virðast landsmenn í auknum mæli ætla að ráðast í bifreiðakaup og ferðalög, á sama tíma og svipaður fjöldi hyggst ráðast í húsnæðiskaup og áður.
Hafa skal í huga að mæling stórkaupavísitölunnar fór fram á fyrsta fjórðungi og átökin við Persaflóa voru skammt á veg komin á þeim tíma. Það er engu að síður áhugavert að þrátt fyrir sífellt dekkri væntingar til efnahagslífsins virðast heimilin enn vera að huga að stórkaupum. Eins og sjá má af myndinni er það gerólíkt þeirri þróun sem varð bæði í kjölfar fjármálahrunsins 2008 og í upphafi heimsfaraldursins, þegar stórkaupavísitalan tók sambærilega dýfu og væntingavísitalan.
Persaflóastríð, þrálát verðbólga og háir vextir
Líklega má rekja almenna svartsýni að mestu til þriggja þátta; Persaflóastríðsins, þrálátrar verðbólgu og hás vaxtaumhverfis. Verðbólgan hefur reynst þrálát og hefur aukist á ný frá áramótum. Samhliða hafa vextir verið allháir og voru stýrivextir hækkaðir á ný í mars, í fyrsta sinn í þrjú ár. Staða efnahagsmála á alþjóðavísu hefur jafnframt versnað sem hefur líklega átt sinn þátt í lækkandi væntingum hérlendis. Átökin við Persaflóa hafa vegið þar þungt, og fyrstu áhrif þeirra birst í hærra olíuverði, sem þegar hefur haft áhrif á verðbólgu hér á landi. Samspil þessara þátta gæti hafa litað væntingar heimila talsvert að undanförnu.
Þrátt fyrir þessa þróun standa heimilin almennt vel; kaupmáttur þeirra hefur aukist þrátt fyrir þráláta verðbólgu og sparnaður er enn talsverður. Flest bendir til þess að þau ráði almennt við kaup á stærri neyslufjármunum sem og almenna neyslu. Einkaneysla var á talsverðri siglingu í fyrra og jókst að raungildi um 4,3%, sem er hraðasti vöxtur frá árinu 2022. Líkur eru á hægari vexti í ár og benda kortaveltutölur meðal annars til þess. Samt sem áður er heildarmyndin á margan hátt athyglisverð: væntingar heimila hafa ekki mælst lægri í sex ár á sama tíma og fleiri heimili virðast ætla að ráðast í stórkaup og einkaneysla að halda áfram að vaxa. Þegar allt kemur til alls virðast lágar væntingar fyrst og fremst endurspegla stöðu efnahagslífsins almennt en síður eigin fjárhagsstöðu svarenda í könnunum Gallup.
