Horfur á bata í viðskiptajöfnuði eftir halla árið 2025

Viðskiptahalli var verulegur á árinu 2025, að stórum hluta vegna mikils vöruskiptahalla sem tengdist kúfi í fjárfestingum. Horfur eru þó á bata í utanríkisviðskiptum í ár og næstu tvö ár. Viðskiptahallinn á lokafjórðungi 2025 nam 38 ma.kr., sem er mun hagfelldari niðurstaða en á sama tíma árið áður. Skýringin liggur einkum í minni vöruskiptahalla og hagfelldari frumþáttatekjum.  Stór hluti vöruskiptahallans tengdist innflutningi á búnaði fyrir gagnaver, sem er að mestu fjármagnaður af erlendum aðilum. Hallinn hefur því ekki haft í för með sér sama þrýsting á gengi krónu og ella mætti ætla.  Þjónustuútflutningur hefur vaxið hratt, einkum innan hugverka-iðnaðar, þar sem fjarskipta-, tölvu- og upplýsingaþjónusta vegur sífellt þyngra í útflutningstekjum þjóðarbúsins.

Erlend staða þjóðarbúsins var mjög sterk í árslok 2025. Hrein erlend staða nam um 2.200 ma.kr., eða ríflega 44% af vergri landsframleiðslu, sem telst mjög myndarlegt í sögulegu samhengi.  Sterk erlend staða styður við stöðugleika krónu og viðnámsþrótt hagkerfisins, og horfur eru á að staðan haldist áfram traust samhliða bata í utanríkisviðskiptum.

Þokka­leg­ur hag­vöxt­ur í fyrra þrátt fyr­ir áskor­an­ir

Hagvöxtur á síðasta ári mældist 1,3% samkvæmt bráðabirgðatölum Hagstofunnar og var í takti við þjóðhagsspá Greiningar. Vöxturinn kemur í kjölfar 1,3% samdráttar árið 2024 og var þróunin sveiflukennd innan ársins. Kraftmikill vöxtur einkaneyslu var helsti drifkraftur vaxtar. Einkaneysla óx um 4,3% að raungildi í fyrra og bætti í vöxtinn innan ársins. Einkaneyslan naut stuðnings af uppsöfnuðum sparnaði og kaupmáttaraukningu, auk umfangs-mikilla bifreiðakaupa undir lok árs vegna fyrirhugaðra breytinga á vörugjöldum og rafbílastyrkjum. Fjármunamyndun óx um 4,0%, sem er hægasti fjárfestingarvöxtur frá upphafi faraldursins. Fjárfestingar-vöxturinn var alfarið innan fjárfestingar atvinnuvega og varð neikvæður viðsnúningur innan árs, úr miklum vexti á upphafsfjórðungi í samdrátt á lokafjórðungi.

Uppbygging gagnavera og mikil bifreiðakaup fyrirtækja höfðu þar veruleg áhrif. Innflutningur jókst mun hraðar en útflutningur, sem hélt aftur af hagvextinum. Horfur eru á hægum hagvexti í ár samkvæmt þjóðhagsspá Greiningar, eða um 0,6%, en gert er ráð fyrir þróttmeiri vexti á næstu tveimur árum.

Verðbólga stendur í stað

Vísitala neysluverðs (VNV) hækkaði um 0,94% í febrúar og ársverðbólga stóð í stað í 5,2%. Verðbólga er þannig áfram í sínum hæstu gildum frá september 2024. Verðbólga án húsnæðis stóð einnig í stað og mældist 4,5%.  Mælingin er nokkuð yfir spá Greiningar um 0,7% hækkun vísitölunnar. Spár voru á bilinu 0,6-0,9% hækkun.  Útsölulok og árstíðarbundin hækkun flugverðs skýrðu hækkun vísitölunnar að mestu leyti. Til að mynda hækkuðu flugfargjöld um 7,2% í febrúar í kjölfar lækkunar í janúar. Hækkunin var meiri en vænst var og meiri en almennt er í febrúar. Matvöruverð hækkaði um 0,9% milli mánaða og dreifðist hækkunin yfir ýmsa flokka. Á síðustu tveimur mánuðum hefur matvöruverð hækkað samtals um 1,9%. Húsnæðisliðurinn var að mestu til friðs í mánuðinum. Greidd húsaleiga hækkaði um 1% og reiknuð húsaleiga um 0,15%. Áfram hægir á hækkunum á reiknuðu húsaleigunni.

Verðbólga er þrálátari en vonast var til en einnig hækkuðu allar kjarnavísitölur milli mánaða, sem bendir til aukins undirliggjandi verðbólguþrýstings. Þetta er síðasta verðbólgumæling fyrir næstu vaxtaákvörðun Seðlabankans.

Íbúðaverð hækkar en leiguverð lækkar

Íbúðaverð hækkaði um 1,7% milli mánaða samkvæmt gögnum HMS. Hækkunin var svipuð á höfuðborgarsvæðinu (1,72%) og á landsbyggðinni (1,59%).  Þrátt fyrir þessa mánaðarhækkun hefur íbúðamarkaður kólnað talsvert undanfarin misseri. Síðast hækkaði íbúðaverð á milli mánaða í september, en þar á undan hafði verð ýmist staðið í stað eða lækkað.  Á síðustu 12 mánuðum hefur íbúðaverð hækkað um 2,4% á landsvísu. Hækkunin nemur 2,7% á höfuðborgarsvæðinu en 1,4% á landsbyggðinni.

Engin merki eru þó um frost á markaðinum. Viðskipti eru enn töluverð og raunar meiri en ætla mætti í ljósi aðstæðna, þ.e. hás vaxtastigs og aðhaldssamra lánþegaskilyrða. Leiguverð á höfuðborgarsvæðinu lækkaði um 0,3% milli mánaða og er þetta annar mánuður í röð sem húsaleiga lækkar. Leiguverð hefur hækkað um 5,0% síðustu 12 mánuði. Greining gerir ráð fyrir kyrrstöðu á íbúðamarkaði á þessu ári, en hraðari hækkun íbúðaverðs á næstu árum

Krefjandi ár framundan í ferðaþjónustu

Ferðaþjónustuárið byrjar heldur skár en vænst var, þrátt fyrir nokkra fækkun ferðafólks milli ára. Útlit er þó fyrir mildan samdrátt í ferðaþjónustu í ár, en hægan vöxt eftir það. Um 119 þúsund erlendir farþegar fóru frá landinu um Keflavíkurflugvöll í janúar, sem jafngildir tæplega 2% fækkun frá sama mánuði í fyrra. Þróunin er hagfelldari en búist var við í ljósi vísbendinga um að upphaf ársins kynni að verða rýrt. Bandaríkjamenn voru áfram fjölmennastir, eða ríflega fimmtungur brottfararfarþega, en þeim fækkaði um ríflega fjórðung milli ára. Bretum fjölgaði hins vegar um 12%, sem er jákvætt í ljósi þess að þeir eru mikilvægir vetrarferðamenn. Kínverjar voru í þriðja sæti, þrátt fyrir nokkra fækkun, en Ítalir voru ríflega þrefalt fleiri en í janúar í fyrra. Þjóðverjar og Frakkar fylgdu þar á eftir.

Ferðamynstur er ólíkt eftir þjóðernum, þar sem Bandaríkjamenn sækja helst landið heim á háannatíma en Bretar yfir vetrarmánuði og skapa þannig mikilvægt mótvægi í greininni. Greining telur ferðaþjónustuna standa frammi fyrir krefjandi ári, en að horfur fyrir næstu ár séu betri.

Slaki grefur um sig á vinnumarkaði

Mikil spenna hefur einkennt vinnumarkaðinn undanfarin ár, en með kólnandi hagkerfi hefur sú þróun snúist við og slaki er farinn að myndast. Samkvæmt vinnumarkaðskönnun Hagstofunnar voru að meðaltali 11.800 einstaklingar atvinnulausir á lokafjórðungi síðasta árs, sem jafngildir 5% atvinnuleysi. Það er töluverð aukning frá sama tímabili árið áður, þegar atvinnuleysi mældist 2,9%. Skráð atvinnuleysi jókst lítillega á síðasta ári og mældist að jafnaði 3,9%. Aukningin var að hluta til óvænt og stafaði einkum af áföllum í útflutningsgreinum, þar á meðal ferðaþjónustu og málmiðnaði. Hægt hefur verulega á fólksflutningum til landsins, og samkvæmt könnun Gallup telja einungis 10% stjórnenda skorta starfsfólk, sem er lægsta hlutfall frá árinu 2020 og endurspeglar minnkandi spennu á vinnumarkaði.

Atvinnuleysi hefur aukist enn frekar á þessu ári og mældist 4,9% í febrúar. Greining Íslandsbanka spáir því að atvinnuleysi verði mest á fyrri hluta þessa árs og muni svo minnka á ný á seinni hluta ársins.