Þróun á skuldabréfamarkaði er gjarnan fróðlegur spegill á skoðun markaðsaðila á horfum um verðbólgu, vaxtastig og efnahagsþróun á komandi misserum. Frá áramótum hafa horfur um framangreinda þætti breyst talsvert. Því er forvitnilegt að rýna í með hvaða hætti skuldabréfamarkaður hefur endurspeglað breyttar væntingar um þá.
Lesið í telauf skuldabréfanna
Hækkun óverðtryggðra markaðsvaxta frá áramótum skýrist að mestu af væntingum um hærri skammtímavexti allra næstu ár. Á sama tíma hafa raunvextir lækkað frá hámarki sínu í fyrra. Hækkun verðbólguálags undanfarið eykur líkur á frekari stýrivaxtahækkun í maí.
Það sem af er ári hefur ávöxtunarkrafa á óverðtryggðum ríkisbréfum almennt hækkað talsvert, en ríkisbréf mynda grunninn fyrir almenna verðlagningu á skuldabréfamarkaði. Til að mynda hefur ávöxtunarkrafa ríkisbréfa miðað við fastan 10 ára líftíma hækkað um hálfa prósentu frá ársbyrjun og er þegar þetta er ritað rétt tæplega 7%. Enn meiri hækkun hefur svo orðið á ávöxtunarkröfunni miðað við skemmri líftíma. Þannig hefur 3ja ára krafan hækkað úr 6,9% í 7,6% frá áramótum, eða sem nemur 0,7prósentum.
Athygli vekur að ef litið er ár aftur í tímann eru langtímavextir eins og þeir speglast í ávöxtunarkröfu ríkisbréfa nú (dökkgrái ferillinn á myndinni) nokkru hærri en í maí í fyrra (ljósgrái ferillinn). Um áramótin var þessu öfugt farið eins og sjá má á samanburði á ljósgráa ferlinum og þeim gula á myndinni hér að ofan.
Þessi hækkun skýrist fyrst og fremst af breyttum væntingum um að vextir næstu misserin verði hærri en áður var vænst, eins og glöggt má sjá þegar svokallaðir fólgnir framvirkir vextir eru reiknaðir. Með nokkurri einföldun má túlka þá sem mælikvarða á hvað vextir af tiltekinni tímalengd muni líklega verða eftir ákveðinn tíma. Til dæmis má segja að útreiknaðir fólgnir 5 ára vextir eftir 5 ár, út frá þessum fræðum og nýjustu gögnum, gefi vísbendingu um hvað markaðurinn telur að ávöxtunarkrafa á 5 ára ríkisskuldabréfi verði í byrjun maí 2031.
Eins og myndin sýnir hafa fyrrnefndir fólgnir framvirkir vextir verið nokkuð stöðugir undanfarna fjórðunga. Þeir mjökuðust þó nokkuð upp á við framan af síðasta ári, tóku síðan nokkra dýfu í fyrrahaust samfara vaxandi blikum á lofti í útflutningi og hjaðnandi verðbólgu en eru um þessar mundir 6,5%. Það er nánast óbreytt vaxtastig frá því fyrir ári síðan en 0,2% hærri vextir en í ársbyrjun.
Með öðrum orðum: Hækkun á óverðtryggða vaxtarófi ríkisbréfa skýrist nær alfarið af hærri væntingum um vexti næstu 5 árin eða svo og þá sér í lagi næstu 2 árin eða svo.
Langtíma raunvextir hafa lækkað frá fyrrahausti
Nafnvextir segja auðvitað ekki alla sögu um endanlegan ábata af sparnaði eða raunkostnað af lántöku. Þar koma raunvextir til sögunnar. Hér á landi er óvenju virkur markaður með verðtryggða vexti þrátt fyrir smæð markaðarins þar sem lántaka opinberra aðila, fyrirtækja og einstaklinga er að verulegu leyti í formi verðtryggðra skuldbindinga.
Framan af síðasta ári fóru raunvextir jafnt og þétt hækkandi hér á landi. Náðu langtíma raunvextir, miðað við ávöxtunarkröfu verðtryggðra ríkisbréfa, hámarki á haustdögum í fyrra. Síðan þá hafa raunvextirnir hins vegar almennt lækkað á nýjan leik, þótt sú lækkun hafi að hluta gengið til baka eftir vaxtahækkun Seðlabankans þann 18. mars síðastliðinn.
Eins og myndin sýnir eru langtíma raunvextir m.v. vaxtaferil verðtryggðra ríkisbréfa á svipuðum slóðum um þessar mundir og var fyrir ári síðan. Raunvextir til skemmri tíma eru hins vegar enn heldur lægri en var í maíbyrjun í fyrra. Aðhald raunvaxtastigsins á þann kvarða er því áþekkt því sem var rétt fyrir vaxtalækkun Seðlabankans fyrir tæpu ári síðan.
Hækkandi verðbólguálag
Hvað segir svo þróun þessara tveggja tegunda ríkisbréfa um væntingar markaðsaðila um verðbólgu?
Eins og vænta mætti þýðir hækkun á óverðtryggðum grunnvöxtum á markaði, á sama tíma og raunvextir eru lítt breyttir, að álagið sem þátttakendur á skuldabréfamarkaði telja sig þurfa til að vera jafnsettir með óverðtryggð langtíma skuldabréf og samsvarandi verðtryggð bréf hefur hækkað. Á það sér í lagi við um verðbólguálag til allra næstu ára.
Eins og myndin sýnir hefur verðbólguálag á markaði almennt hækkað allnokkuð það sem af er ári. Hækkunin er því meiri sem skemmri tími er undir í líftíma ríkisbréfanna. Þannig reiknast okkur til að verðbólguálag á markaði til 3ja ára sé um þessar mundir 4,6% eftir 0,8 prósenta hækkun frá áramótum. Til samanburðar er verðbólguálagið til 10 ára nú 4,1% og hefur hækkað um tæpar 0,4 prósentur frá áramótum. Þessi þróun rímar allvel við nýlegar kannanir á verðbólguvæntingum heimila og fyrirtækja sem sýna hækkun um á bilinu 0,3-1,0% á verðbólguvæntingum þeirra hvort sem horft er til 1 árs, 2ja ára eða 5 ára.
Ef draga má einhverja jákvæða ályktun af þróun verðbólguálagsins er helst að horfa til fólginna langtíma verðbólguvæntinga með sama hætti og í tilfelli fólgnu langtímavaxtanna hér að ofan. Útreiknað 5 ára verðbólguálag eftir 5 ár (m.ö.o. verðbólguálag fyrir tímabilið 2031-2035) hefur verið býsna stöðugt undanfarin misseri. Okkur reiknast til að á þennan kvarða sé verðbólguálagið nú um stundir 3,7%. Er það nokkurn veginn sama gildi og í ársbyrjun en 0,2 prósentum lægra en fyrir ári síðan. Þá ber að hafa í huga að verðbólguálag á markaði endurspeglar ekki eingöngu verðbólguvæntingar heldur einnig álag t.d. vegna óvissu um raunávöxtun eða mismunandi seljanleika óverðtryggðra og verðtryggðra skuldabréfa.
Eykur líkur á vaxtahækkun 20. maí
Hvað sem því líður er þróun styttra verðbólguálagsins, líkt og verðbólguvæntinga og verðbólgunnar sjálfrar, talsvert áhyggjuefni. Peningastefnunefnd Seðlabankans hittist næst í upphafi þarnæstu viku og tekur ákvörðun um stýrivexti sem tilkynnt verður miðvikudaginn 20. maí. Nefndin hafði í mars verulegar áhyggjur af þróun verðbólguvæntinga og -álags og taldi að sú 0,25 prósentu hækkun stýrivaxta sem ákveðin var þá myndi eingöngu vega upp hluta af þeim aukna peningalega slaka sem framangreind hækkun á væntri verðbólgu hefði haft í för með sér. Miðað við þróunina síðan er vandséð að nefndin hafi annan kost en að hækka vexti á ný þann 20. maí.
