Í upphafi síðasta árs voru væntingar um hraðara vaxtalækkunarferli og minni verðbólgu. Aftur á móti varð raunin allt önnur. Verðbólga reyndist þrálátari og vextir héldust háir lengur en flestir áttu von á. Háir innlánsvextir hafa dregið úr hvata til fjárfestinga í verðbréfum, þrátt fyrir að fræðin sýni að dreift eignasafn skili betri ávöxtun til lengri tíma en bankainnlán ein og sér.
Víða erlendis hafa stjórnvöld brugðist við með skattalegum hvötum og einföldum fjárfestingareikningum sem ætlað er að hvetja almenning til þátttöku á verðbréfamarkaði. Slíkar leiðir hafa tvíþættan ávinning: þær stuðla að betri ávöxtun fyrir heimilin til lengri tíma og styrkja um leið virkan hlutabréfamarkað, sem er mikilvægur hluti af heilbrigðu hagkerfi og lykilfjármögnunarleið fyrir fyrirtæki sem skráð eru á markað.
Horfur á innlendum hlutabréfamarkaði eru almennt ágætar. Kennitölur skráðra félaga eru víða hagstæðar og rekstur þeirra hefur í mörgum tilfellum gengið vel. Þó að ávöxtun markaðarins á síðasta ári hafi ekki verið í takt við væntingar er mikilvægt að horfa til lengri tíma. Árin 2019 - 2021 skiluðu mjög sterkri ávöxtun og árið 2024 var ávöxtun yfir 14%. Fjárfesting í hlutabréfum byggir á þolinmæði, skýrri fjárfestingastefnu og eignadreifingu.
Innlán heimila enn mikil
Stórir viðburðir einkenndu síðasta ár á innlendum hlutabréfamarkaði. Kaup JBT á Marel mörkuðu tímamót, enda hafði Marel lengi verið langsamlega stærsta skráða félagið á markaðnum. Þá kom mörgum á óvart hversu mikill áhugi var á útboði Íslandsbanka, þar sem yfir 30 þúsund einstaklingar tóku þátt. Þetta sýnir að heimilin eru tilbúin að taka þátt í hlutabréfamarkaðnum þegar tækifæri gefast, enda eru innlán heimila enn mikil. Aukin umræða um innlenda hlutabréfamarkaðinn er því af hinu góða. Fjölmörg hlaðvörp, greinar og viðtöl við stjórnendur félaga hafa gert upplýsingar aðgengilegri en áður. Fyrir þá sem eru að stíga sín fyrstu skref getur verið gagnlegt að velja sér eitt félag til að fylgjast með, helst innan atvinnugreinar sem tengist áhugasviði, sérþekkingu eða neyslumynstri hvers og eins. Slík nálgun getur aukið skilning og áhuga á markaðnum
Án þess að ætla að draga úr eldmóði nýrra fjárfesta á markaði er mikilvægt að hafa í huga að kostnaður við viðskipti með hlutabréf getur verið hlutfallslega hár þegar fjárfest er fyrir lágar upphæðir. Því getur verið skynsamlegt fyrir þá sem eru að taka fyrstu skrefin í fjárfestingum að skoða fjárfestingu í sjóðum. Þar er kostnaður oft hagstæðari fyrir lægri fjárhæðir og jafnframt tekið tillit til góðrar eignadreifingar.
Hvers er að vænta á árinu?
Í eignastýringu gegna skuldabréf áfram mikilvægu hlutverki. Enn er hægt að tryggja sér góða ávöxtun, bæði á verðtryggðum og óverðtryggðum ríkisskuldabréfum. Vaxtalækkanir Seðlabankans skila sér yfirleitt fljótt í lægri innlánsvöxtum, en á sama tíma hafa þær jákvæð áhrif á skuldabréf þar sem ávöxtunarkrafa lækkar og verðmæti hækkar. Spár gera ráð fyrir áframhaldandi vaxtalækkunum á árinu samhliða minni spennu í hagkerfinu.
Þróun erlendra hlutabréfamarkaða hefur verið sterkari en á þeim innlenda. Bandarískir markaðir hafa skilað góðri ávöxtun og bandaríska hlutabréfavísitalan S&P 500 hækkaði um 17% á síðasta ári. Umræðan hefur einkum snúist um áhrif gervigreindar og svokölluðu „stórkostlegu sjö“ fyrirtækin, en á árinu 2025 skiluðu aðeins tvö þeirra, Alphabet og Nvidia, ávöxtun umfram vísitöluna í heild. Þrátt fyrir það er verðlagning hlutabréfa í Bandaríkjunum nokkuð há og bæði tollamál og hagvaxtarhorfur geta aukið líkur á sveiflum. Í Evrópu styðja lægri vextir, aukin innviðafjárfesting og fjárfestingar í varnarmálum við hagvöxt, á meðan áhugi á nýmörkuðum fer vaxandi þrátt fyrir áframhaldandi pólitíska óvissu á heimsvísu.
Á nýju ári er tilefni til bjartsýni. Með einföldum og aðgengilegum fjárfestingaleiðum, aukinni fræðslu og virkum verðbréfamarkaði geta fleiri heimili tekið þátt í fjárfestingum, jafnvel með litlum fjárhæðum til að byrja með. Með góðri eignadreifingu, langtímasýn og þolinmæði er hægt að draga úr áhættu og auka líkur á ávöxtun til framtíðar.
Greinin birtist í Viðskiptablaðinu 21. janúar 2026.
