Efni og innihald greina endurspegla ekki mat eða skoðanir Íslandsbanka heldur einungis þeirra aðila sem þær skrifa.

Kreditkort eru svolítið eins og skartgripir. Þau eru fallega hönnuð, glansandi og fylgja eiganda sínum dyggilega svo árum skiptir - láta ekki endilega mikið yfir sér en geta borið vott um mikil fjárútlát og jafnvel falið í sér örlítið stöðutákn.

Kreditkort geta verið hluti af því að spara peninga, eða réttara sagt að eyða minni peningum, en þau gera okkur einnig kleift að eyða peningum sem við eigum ekki í hluti sem okkur vantar ekki.

Þau eiga sér því tvær ólíkar hliðar...og eru ekki jafn góð báðu megin.

Púkinn í plastinu

Margir þeirra sem einhvern tímann hafa notað kreditkort kannast við mánaðamótaskjálftann ógurlega. Það er þegar maður veit upp á sig sökina að hafa rétt fram kortið aðeins of oft og er ekki alveg viss um heildarkostnað syndarinnar. Þá er umslagið opnað með skjálfandi fingrum og augun kreist aftur þar til kjarkurinn dugar til að opna annað til hálfs. Við tekur þá annað hvort trylltur léttir eða lamandi skelfing og líkt og eftir hvert annað fyllerí er heitið „aldrei aftur". Benda má á gott ráð við þessari óvissu en í netbönkum má skoða úttektir kreditkorta og fylgjast með því hvernig staðan þróast. Þó ber að hafa í huga að færslur geta verið nokkra daga að skila sér inn á þessi yfirlit svo mögulegt er að nýrri færslur vanti enn á listann.

Sumir falla jafnframt í þá gryfju að kaupa sér dýra hluti á raðgreiðslum af því að það er mun sársaukaminna en að reiða fram heildarupphæðina í einu lagi. Af því leiðir stundum að fólk kaupir sér dýrari hluti en ella og kostnaðurinn hækkar vegna þess að við bætast vextir og kostnaður. Jafnvel getur það stundum gerst að fólk er með fleiri en eina eða tvær raðgreiðslur á sama tíma og getur það þyngt mánaðarlega greiðslubyrði umtalsvert. Slík greiðslubyrði er þó nokkuð lúmsk vegna þess að hún er falin í kreditkortareikningum og virðist jafnvel birtast sem hluti af almennri eyðslu en fellur ekki í flokk með öðrum skuldaafborgunum í augum skuldarans. Þessu má breyta með því að lista skilmerkilega upp allar fastar afborganir og útgjöld hvers mánaðar, raðgreiðslur og önnur greiðsludreifing þar meðtalin.

Þriðja birtingarmynd púkans er skipting kortareikningsins. Þegar reikningur mánaðarins reynist of hár til að hann verði greiddur í einu lagi er stundum mögulegt að skipta honum niður á komandi mánuði og er það vissulega betri kostur en að lenda í vanskilum. Hins vegar leiðir þetta af sér vaxtakostnað og aukna greiðslubyrði næstu mánuði á eftir svo vandinn er ekki leystur að fullu og vítahringur getur myndast.

Þetta allt saman, óhófleg eyðsla, raðgreiðsluhneigð og síðasta úrræðið: að greiða reikninginn í nokkrum hlutum, getur skapað mikil vandamál á stuttum tíma. Notkun kreditkorta er ekki vænlegur kostur fyrir alla einstaklinga og sumum er betur borgið án þeirra.

Vængjaða hliðin

Segja má að púkinn sitji á annarri hliðinni og engillinn á hinni hlið kortsins. Takist manni að hemja púkann er mögulegt að uppskera bætta fjárhagsstöðu með ýmsum leiðum.

Kreditkort eru þannig gerð að með hverri færslu er umrædd upphæð fengin að láni í ákveðinn tíma, að næstu mánaðamótum eða jafnvel þarnæstu eftir því hvar kortatímabilin mætast. Í lok tímabils fær korthafi sendan reikning fyrir öllum færslum og greiðir hann þá uppsafnaða skuld tímabilsins. Þetta er óskaplega sniðugt fyrir þá sem geta geymt þá peninga sem annars hefðu verið notaðir í sama tilgangi þar sem þeir liggja þá óhreyfðir t.d. á bankareikningi þar sem þeir safna vöxtum. Sama hagræði næst þó ekki ef allt ráðstöfunarfé fer í að greiða kortareikninginn og reikningar eru tómir út mánuðinn á meðan kreditkortið fjármagnar öll útgjöld enda er slík staða frekar ótrygg og óæskileg.

Annar og vanmetinn kostur kreditkortanna er vaxtalaus greiðsludreifing. Stundum er hægt að velja þá leið að dreifa greiðslum vegna kaupa til nokkurra mánaða án vaxtakostnaðar. Í hvert sinn sem tækifæri gefst til að seinka greiðslu peninga án þess að það kosti nokkuð aukalega myndast hugsanlegt svigrúm til að geyma þá á vöxtum í lengri tíma. Það eru alltaf verðmæti í því fólgin að geta hægt á eða seinkað útflæði peninga en kúnstin er sú að geta geymt mismuninn í stað þess að eyða honum í annað og safna upp vaxandi skuldabolta. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa gott yfirlit yfir alla þá greiðsludreifingu sem þarf að borga af og leggja þá til hliðar þær upphæðir sem til þarf.

Hér ber einnig að nefna þann kost kreditkorta að þau eru laus við færslugjöld. Þegar debetkort eru notuð kostar hver færsla korthafann nokkrar krónur en kreditkortafærslur kosta hann ekkert aukalega. Kortin bera þó árgjöld sem eru afar misjafnlega há og fela stundum í sér ýmis fríðindi. Sumum kortum fylgja punktasafnanir, afsláttarkjör, tryggingar, reglubundin tilboð og annað sem eykur virði þeirra og hjálpar til að bæta fjárhag notandans.

Lykilatriði hér er skipulag og agi. Það að hugsa málið til enda í hvert sinn sem seilst er í kortið og spyrja sjálfan sig hvort taugarnar og buddan þoli þessa viðbót á næsta kortareikning og að vita alltaf hvaða upphæðum hefur verið velt áfram á komandi mánuði.