Efni og innihald greina endurspegla ekki mat eða skoðanir Íslandsbanka heldur einungis þeirra aðila sem þær skrifa.

Það er einfalt svar við þessari spurningu. Svarið er já, of mikill hagvöxtur getur verið slæmur.

Framleiðslugeta og auðlindir

Framleiðslugeta þjóðarbúsins takmarkast af þeim auðlindum sem við höfum úr að moða. Með auðlindum er átt við landnæði til framleiðslu, tæki og tól sem notuð eru við framleiðsluna ásamt vinnuaflinu sem notað er við framleiðsluna. Við þetta má svo bæta náttúruauðlindum og frumkvöðlastarfsemi í landinu. Hagvöxtur til frambúðar veltur á því að landnæði verði nýtt betur, að tæki og tól verði endurnýjuð og betri tæki keypt í staðinn; að vinnuaflið nýtist betur, annaðhvort með því að láta fólki í té betri tæki eða með því að auka menntun og þar með virði vinnuframlags hvers einstaklings.

Þensla í hagkerfinu

Hagvöxtur innan þeirra skorða sem framleiðslugeta hagkerfisins og auðlindir setja er jafnan af hinu góða. Ef hagvöxtur er aftur á móti umfram það sem framleiðslugetan leyfir, þá myndast ójafnvægi í þjóðarbúskapnum og gæta fer þenslu í hagkerfinu. Algengustu merki þenslu má sjá í auknum viðskiptahalla, vaxandi verðbólgu og litlu atvinnuleysi. Oft er miðað við þá þumalputtareglu að meðalhagkerfi þoli um það bil 3% hagvöxt á ári án þess að ójafnvægi myndist. Eins og á við um allar þumalputtareglur, þá eru mörg frávik. Ef slaki er í hagkerfinu, þá þolir það meiri hagvöxt um stundarsakir. Einnig ef uppbygging er mikil eða mannfjöldaaukning er hröð, þá er hugsanlegt að hagkerfið þoli meiri hagvöxt án þess að ójafnvægi myndist.

Stöðugleiki

Stöðugur hagvöxtur var hér á landi þennan áratug og frá 2000 til og með 2008 nam hagvöxtur í heild 37,5% eða 4% að meðaltali á ári. Hagvöxtur allt þetta tímabil var því yfir þeim 3% sem áður eru nefnd og tvö þessara ára, 2004 og 2005 var hagvöxtur yfir 7%. Á þessum tíma fjölgaði fólki á vinnumarkaði til muna og því ekki úr vegi að ætla að hagkerfið myndi þola hagvöxt eitthvað umfram 3%, allavega tímabundið.

Ójafnvægi í þjóðarbúskapnum

En þenslumerkin létu ekki á sér standa, viðskiptahalli fór ört vaxandi og fór í sögulegar hæðir. Verðbólga óx einnig til muna, atvinnuleysi mældist varla á sama tíma og fólki af erlendum uppruna fjölgaði mjög á íslenskum vinnumarkaði. Allt voru þetta merki um ójafnvægi í þjóðarbúskapnum.

Ekki þarf að fara mörgum orðum um afleiðingarnar. Í stað niðursveiflu í þjóðarbúskapnum með tilheyrandi tímabundnum hægum eða lítillega neikvæðum hagvexti og dýfu í gengi upplifum við nú djúpa efnahagslægð og hrun í gengi svo ég nefni nú ekki að fjármálakerfi Íslands lagðist á hliðina. Dýfan var slík að rétt þótti að leita aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að aðstoða við að komast úr efnahagslægðinni.

Góð hagstjórn

Við þetta vaknar óneitanlega spurningin þegar við lítum í baksýnisspegilinn hvort það hefði verið betri kostur að vaxa hægar og losna við vaxtaverkina? Með góðri hagstjórn er hægt að draga úr hagsveiflunum. Þeir aðilar sem fara með hagstjórn hér á landi eru annars vegar ríkisstjórnin og Alþingi sem bera ábyrgð á fjármálastefnunni. Það felur aðallega í sér ákvarðanir um skatta og útgjöld ríkisins. Hins vegar hefur Alþingi falið Seðlabankanum að sjá um peningamálastefnuna. Það er hlutverk hagstjórnar að gera það sem hægt er til að minnka sveiflur í hagvexti og tryggja þess í stað stöðugan hagvöxt. Það þýðir að hlutverk hagstjórnar í uppsveiflu er að leggja sitt af mörkum til að að draga úr uppsveiflunni og markvisst að minnka hagvöxt. Í niðursveiflu er hlutverk hagstjórnar á hinn bóginn að ýta undir hagvöxtinn þegar framleiðsla er undir framleiðslugetu hagkerfisins.