Greiðsluaðlögun

Um Greiðsluaðlögun

Greiðsluaðlögun er sértækt úrræði stjórnvalda fyrir einstaklinga sem eiga í verulegum greiðsluerfiðleikum. Úrræðið felur í sér að einstaklingur á möguleika á að fá kröfur færðar niður að því marki að þær rúmist innan greiðslugetu hans. Einstaklingar eiga þannig möguleika á að komast að samkomulagi við kröfuhafa sína án aðkomu dómstóla á fyrstu stigum samningsumleitana og tekur samningurinn bæði til samnings- og veðkrafna umsækjenda.

Lög um greiðsluaðlögun einstaklinga nr. 101/2010 tóku gildi 1. ágúst 2010 og leystu af hólmi dómstólameðferð sem tilheyrir lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Lög um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði nr. 50/2009 halda enn gildi sínu en þau tóku gildi 15. maí 2009

Umboðsmaður skuldara

Embætti Umboðsmanns skuldara veitir einstaklingum sem eiga í verulegum greiðsluerfiðleikum endurgjaldslausa aðstoð við að öðlast heildarsýn á fjármál sín og leita leiða til lausnar. Þeir einstaklingar sem ætla að sækja um greiðsluaðlögun eru hvattir til að kynna sér ferlið nánar hjá Umboðsmanni skuldara.

• Vefur Umboðsmanns skuldara

Hverjir geta óskað eftir greiðsluaðlögun?

Að uppfylltum ákveðnum skilyrðum geta einstaklingar sótt um greiðsluaðlögun hjá Umboðsmanni skuldara, enda eigi þeir lögheimili og séu búsettir hér á landi. Hjón og sambúðaraðilar geta sótt um saman.

Þá er það skilyrði að skuldari sé um fyrirséða framtíð ófær um að standa í skilum með skuldir sínar. Greiðsluaðlögun er því ekki úrræði fyrir þá skuldara sem eiga í tímabundnum greiðsluerfiðleikum eða þegar andvirði eigna hans er minna en sem nemur skuldum hans. Sú aðstaða ein og sér að eignir skuldara séu minna virði en skuldir hans getur því ekki réttlætt greiðsluaðlögun.

Ferlið sem tekur við þegar sótt er um greiðsluaðlögun

Þegar umsókn um greiðsluaðlögun einstaklinga er móttekin af umboðsmanni skuldara hefst frestun greiðslna. Með frestuninni eru lagðar eftirfarandi skyldur á kröfuhafa og umsækjendur:

• Reikningum með yfirdráttarheimildum og kreditkortum verður lokað, en umsækjanda verður gefið tækifæri til að opna nýjan launareikning með síhringikorti eða korti með öðrum notkunareiginleikum og/eða fyrirframgreiddu kreditkorti.
• Hefðbundin lán frestast s.s. fasteignaveðkröfur, skattskuldir, LÍN, kreditkort, yfirdrættir, bílalán og bílasamningar.
• Umsækjandi hefur heimild til að greiða það, sem tengist daglegum rekstri heimilisins. Nota skal neysluviðmið umboðsmanns skuldara til viðmiðunar um hvað telst eðlilegur kostnaður við hvern lið eftir fjölskyldustærð.
• Umsækjandi hefur einnig heimild til að greiða það, sem tengist rekstri húsnæðis, s.s. fasteignagjöld, hússjóð og tryggingar, hita, rafmagn og síma.
• Það fé sem er til ráðstöfunar umfram það sem þarf til rekstur heimilis ber umsækjanda að leggja inn á sérstakan reikning.
• Umsækjandi má ekki greiða afborganir lána, t.d. fasteignalána, bílalána, kortaskulda, yfirdráttarskulda o.fl. sem stofnast hefur til áður en frestun greiðslna hófst. Þetta á við hvort sem lán eru í skilum eða vanskilum.

Ástæða er til að hvetja umsækjendur til að hafa samband strax við viðskiptabanka sinn og gera ráðstafanir varðandi launareikning og kreditkort. Enn fremur er full ástæða til að kanna hvort viðskiptabankinn ræður yfir einhverjum öðrum úrræðum við greiðsluvanda, sem gætu gagnast umsækjanda.

Vakin skal athygli á því að ef umsækjandi uppfyllir ekki skyldur sínar meðan á frestun greiðslna varir getur það leitt til þess að samningur um greiðsluaðlögun komist ekki á.

Upphaf greiðsluaðlögunarumleitana

Samþykki umboðsmaður skuldara umsóknina hefjast greiðsluaðlögunarumleitanir. Er fyrst gerð tilraun til að ná samkomulagi á milli skuldara og kröfuhafa (frjáls greiðsluaðlögun), en takist það ekki getur málið farið fyrir dómstóla (þvinguð greiðsluaðlögun). Er þá greint á milli fasteignaveðkrafna og annarra krafna, en með fasteignaveðkröfur er farið eftir lögum nr. 50/2009, en með aðrar kröfur eftir lögum nr. 21/1991. Kallast fyrra ferlið tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, en það síðara nauðasamningur um greiðsluaðlögun.

Ef umsækjandi uppfyllir skilyrði laga nr. 101/2010 til að fá heimild til greiðsluaðlögunar er skipaður umsjónarmaður sem vinnur að gerð samnings um greiðsluaðlögun. Samningurinn getur kveðið á um að greitt sé af skuldum í samræmi við greiðslugetu. Lengd greiðslu-aðlögunartímabils skal að jafnaði vera 1 til 3 ár.

Með greiðsluaðlögun má kveða á um

• Algera eftirgjöf einstakra krafna
• Hhlutfallslega lækkun einstakra krafna
• Ggjaldfrest á einstökum kröfum
• Skilmálabreytingar greiðslu einstakra krafna með hlutdeild í afborgunarfjárhæð sem greiðist með ákveðnu millibili á ákveðnu tímabili
• Breytt form greiðslu krafna
• Allt framangreint í senn

Aðstæður sem geta komið í veg fyrir að greiðsluaðlögun verði heimiluð hjá Umboðsmanni skuldara.

Umboðsmaður skuldara lítur til eftirfarandi aðstæðna við mat á því hvort að greiðsluaðlögun verði heimiluð.

a. fyrirliggjandi gögn sýna ekki fram á að skuldari uppfylli skilyrði laga þessara til að leita greiðsluaðlögunar,

b. fyrirliggjandi gögn gefa ekki nægilega glögga mynd af fjárhag skuldara eða væntanlegri þróun fjárhags hans á tímabili greiðsluaðlögunar,

c. aðstæður við stofnun skulda eða síðari ráðstafanir skuldara benda ótvírætt til þess að hann hafi hegðað sér á óheiðarlegan hátt til þess að geta leitað greiðsluaðlögunar,

d. skuldari hefur af ráðnum hug eða með grófri vanrækslu veitt rangar eða villandi upplýsingar um aðstæður sem eru mikilsverðar í málinu,

e. skuldari hefur áður fengið samþykkta greiðsluaðlögun eða nauðasamning til greiðsluaðlögunar. Þó er umboðsmanni skuldara heimilt að samþykkja umsókn í slíkum tilvikum ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi.

Einnig er heimilt að synja um heimild til greiðsluaðlögunar ef óhæfilegt þykir að veita hana. Við mat á slíku skal taka sérstakt tillit til þess hvort:

a. stofnað hafi verið til meginhluta skuldanna nýlega og ekki sé um að ræða eðlilega lántöku til endurfjármögnunar eða öflunar nauðsynlegs íbúðarhúsnæðis,

b. stofnað hafi verið til skulda á þeim tíma er skuldari var greinilega ófær um að standa við fjárhagsskuldbindingar sínar,

c. skuldari hafi hagað fjármálum sínum á verulega ámælisverðan hátt eða tekið fjárhagslega áhættu sem ekki var í samræmi við fjárhagsstöðu hans á þeim tíma sem til fjárhagsskuldbindingarinnar var stofnað,

d. skuldari hafi bakað sér skuldbindingu sem einhverju nemur miðað við fjárhag hans með háttsemi sem varðar refsingu eða skaðabótaskyldu,

e. skuldari hafi efnt til fjárfestinga sem hefðu verið riftanlegar við gjaldþrotaskipti eða gert ráðstafanir sem hefðu verið riftanlegar,

f. skuldari hafi á ámælisverðan hátt látið undir höfuð leggjast að standa við skuldbindingar sínar eftir því sem honum var framast unnt,

g. skuldari hafi á ámælisverðan hátt stofnað til óhóflegra skuldbindinga eða skuldir hans eru þess eðlis að bersýnilega sé ósanngjarnt að heimild til greiðsluaðlögunar nái til þeirra..

Um meðferð veðkrafna í greiðsluaðlögun

Ef skuldari heldur eftir eignum sem veðkröfur á hendur honum hvíla á, skal hann greiða fastar mánaðarlegar greiðslur af þeim veðkröfum sem eru innan matsverðs eignar á tímabili greiðsluaðlögunarsamnings. Fastar mánaðarlegar greiðslur mega ekki nema lægri fjárhæð en sem nemur meðalleiguverði á almennum markaði fyrir sambærilega eign.

Þessar kröfur falla ekki niður þegar greiðsluaðlögun lýkur. Sá hluti veðtryggðra krafna sem er yfir matsverði þeirrar eignar sem stendur til tryggingar skal greiddur samkvæmt greiðsluaðlöguninni á sama hátt og óveðtryggðar kröfur (samningskröfur) Skuldari getur, þegar minna en þrír mánuðir eru til loka tímabils greiðsluaðlögunar, leitað eftir því að veðbönd sem eru umfram 100% af verðmæti eignar á þeim tíma verði afmáð af fasteigninni. Eftir standa þá kröfur sem verða ótryggðar og skuldari skal greiða af nema um viðvarandi greiðsluerfiðleika sé að etja. Þá getur skuldari snúið sér til Umboðsmanns skuldara og leitað eftir aðstoð og leiðbeiningum.

Hvaða þýðingu hefur greiðsluaðlögun fyrir almenn bankaviðskipti einstaklinga?

Ef einstaklingur sækir um greiðsluaðlögun þýðir það að hann getur ekki stofnað til nýrra fjárhagsskuldbindinga, hvorki eftir að umsóknin er samþykkt né á meðan hann efnir við kröfuhafa þann samning sem greiðsluaðlögunin gerir ráð fyrir. Við þær aðstæður er gert ráð fyrir að viðkomandi nýti á tímabilinu allar tekjur til þess að standa við samninginn. Nýjar lántökur myndu stofna samningnum í hættu.