Starfsferillinn sem „eignasafn“

Starfið sem við sinnum dag kann að vera okkur kært, en það kann að vera starf sem við sjáum ekki fyrir okkur (eða sjáum okkur ekki í) út starfsævina. Það sem hvetur og vekur áhuga okkar nú kann að vera ólíkt því sem hvetur okkur eða vekur áhuga þegar við verðum eldri. Því er ekkert óeðlilegt við það að breyt um starf nokkrum sinnum yfir starfsævina. Slík hugsun er að verða æ algengari. Markmið er þá ekki að hljóta STARFIÐ sem kærast er heldur hljóta röð slíkra starfa.

Því hefur verið spáð að 50% allra starfa á tuttugustuogfyrstu öldinni verða ekki hefðbundin heil dags störf. Þau verða hlutastörf, störf sem þýða sveigjanlegan vinnutíma, störf sem sinnt er tímabundið, störf með upphaf og endi, unnin í verktöku og svo framvegi. Í könnun Félags viðskiptafræðinga og hagfræðinga fyrir nokkru kom í ljós að þriðjungur stéttarinnar hefur áhuga á því að hætta „hefðbundnu" starfi um sextugt en taka til við ýmis verkefni þar sem vinnutími og álag er umsemjanlegt.

Hver og einn verður að ákveða fyrir sig hvaða form á starfi hentar helst. Sú niðursveifla sem íslenskt efnahagslíf er í um þessar mundir kann að leiða af sér breytingar á vinnumarkaðnum hvað þetta varðar. Sumir atvinnurekendur munu finna tækifæri í því að fækka hefðbundnum störfum og innleiða annað form. Það þarf ekki að vera slæm þróun. Hún getur þýtt ólíka hluti fyrir ólíkt fólk. En margir, samanber niðurstöður könnunar Félags viðskiptafræðinga og hagfræðinga, munu taka sveigjanleikann fram yfir annað.

Til að taka raunveruleg dæmi má nefna aðila sem starfar þrjá daga á viku sem ráðgjafi á sviði mannauðsmála hjá ráðgjafarfyrirtæki en er einn dag í viku í stundakennslu í háskóla. Annar aðili sinnir þriðjungsstarfi hjá sveitarfélagi, en situr í tveimur stjórnun fyrirtækja fyrir þess hönd og er svo í framkvæmdastjórn hjálparstofnunar. Þróunin erlendis er sú að frekar fólk á miðjun aldri og eldra fari inn í það form sem líst er hér að ofan. Ástæðan er einföld. Yngra fólk vill koma sér fyrir í föstu starfi þar sem það bæði hefur meiri tryggingu fyrir öruggum launum yfir lengri tíma og jafnframt fær það öruggara tækifæri til að þroska sjálft sig. Eldra fólk er líklegra til að hafa komið sér betur fyrir fjárhagslega og getur því leyft sér óvissu hvað tekjur varðar.

Niðursveiflan, sem ekki er aðeins hér á landi heldur í flestum vestrænum ríkjum, hefur leitt til breytinga hvað ofangreint aldursbil varðar. Yngra fólk sem margt hefur misst vinnuna, finnur sér verkefni, tímabundna vinnu eða hefur hreinlega mörg járn í eldinum. Ófá sprota-fyrirtæki hafa orðið til á Íslandi á seinustu þremur árum. Þessi þróun mun leiða til þess að fleira yngra fólk telur hag sínum ekki endilega best borgið að vera í föstu starfi launþegans. Frelsið og sveigjanleikinn kemur með hinu forminu, en á móti kemur að fólk þarf stundum að eiga borð fyrir báru tekjulega.

Persónuleiki fólks ræður mestu um það hvort formið verður fyrir valinu. Þeir sem hræðast breytingar og óvissu og sjá ekki fyrir sér starfsferilinn öðruvísi en fyrirsjáanlegan, eru líklegir til að leita til fyrirtækja á stöðugum markaði og sem hafa litla starfsmannaveltu. Svo eru það hinir sem bíða spenntir eftir næsta verkefni og það tekur þá ekki á taugum að vita ekki hver verkefnin verða eftir tólf mánuði. Fæstir eru þó það heppnir að verkefnin bíði í röðun heldur verður þetta fólk að hafa fyrir því að koma sér á framfæri og að búa til sterkt tengslanet. Ekki síður þarf þetta fólk að vita hvað það vill og hvað það getur. Þetta er fólkið sem þarf að hafa komið þekkingu og hæfni sinni í form lausna sem hægt er að kynna.

Hér að neðan er gerð grein fyrir nokkrum tegundum starfa og mögulegum kostum og göllum þeirra.

1. Tímabundin verkefni (sem launþegi) eða verkefni tekin í verktöku. Oft geta störf sem þessi komið í gegnum ráðningarstofur. Þetta virðast ekki vera ein tegund verkefna. Tækifærin sem hér má finna er aðgangur að nýrri þekkingu og hæfni. Jafnframt er oft hægt að auka vel við tengslanetið. Ef áhugi er fyrir því að fá fastráðningu eru möguleikarnir oft hér fyrir hendi. Hins vegar kann viðkomandi ekkert að hafa áhuga á því að ílengjast, heldur flytja sig um set og í næsta verkefni. Hafa þarf í huga að ráðningastofur horfa oft fyrst og seinast til þess sem viðkomandi hefur gert þegar reynt er að finna næsta verkefni. Það þarf því að gera þeim aðilum ljóst hvar áhuginn og metnaðurinn liggur.

2. „Millibils-verkefni". Hér ræðir um verkefni sem hafa upphaf og endi (þó ekki endilega skýran), þar sem sóst er eftir stjórnendum með reynslu. Verkefnin geta spannað allt frá tveimur vikum upp í tvö ár, en algengur tími er þrír til sex mánuðir. Aðilar eru fengnir inn til að sinna ákveðnum verkefnum undir sérstökum kringumstæðum, til að mynda þegar fyrirtæki hefur verið tekið yfir af banka, fyrirtæki er að taka sín fyrstu skref á nýju markaðssvæði og svo framvegis. Á Íslandi hefur þetta form þekkst, en sums staðar, til dæmis á Bretlandi, eru til ráðgjafastofur sem leigja stjórnendur til lengri eða skemmri tíma. Það sem sumum hefur fundist spennandi við þetta fyrirkomulag er tækifærið til þess að fara inn í rekstur tímabundið, oft á góðum kjörum, kynnast nýju fólki og fyrirtækjamenningu og geta svo farið yfir í næsta verkefni. Munurinn á þessu fyrirkomulagi og hefðbundinni rekstrarráðgjöf, er að hér er aðilinn fenginn inn til þess að innleiða, ekki aðeins vera ráðgefandi.

3. Hlutastarf eða sveigjanleiki í vinnutíma. Ástæðurnar kunna að vera ólíkar milli fólks, af hverju það leitar eftir hlutastarfi eða starfi þar sem vinnutíminn er sveigjanlegur. Ein ástæðan er fjölskylduaðstæður, hvort sem það eru ung börn í spilinu eða sjúkur fjölskyldumeðlimur. Önnur ástæða kann að vera sú að viðkomandi vill nýta tímann til annarra hluta, tómstunda eða til náms. Sums staðar er ástæðan að komast hjá daglegu umferðaröngþveiti, þannig vinnutíminn er frá kl. 11 að morgni til kl. 15 eftir hádegi (eða kl. 20). Aðstæður fólks eru ólíkar og þær ráða þessu. Hlutastörf eru síður auglýst þar sem reynsla atvinnurekenda er sú að færri vilja þetta form. Hlutastarf er þá oft eitthvað sem samið er síðar um.

4. Að sameinast um starf. Það þekkist að sama starfi sinna fleiri en einn. Vinnuveitandinn fær oft meira út úr þessu, tveir í 50% starfi kunna að gera meira en einn heill. Hins vegar getur flækjustig orðið nokkuð. Þar sem þetta form hefur orðið til, er það oftast undir þeim kringumstæðum að starfsmenn hafa komið sér saman um að kynna fyrir vinnuveitanda sínum þennan möguleika.

5. Verktaka. Form verktöku er mjög þekkt og er ástæðan oftast sú að vinnuveitandi er að reyna að draga úr kostnaði, hann hefur ekki þörf á starfskrafti til lengri tíma, í fulla vinnu eða vantar sérfræðiþekkingu tímabundið. Það er þó vel þekkt að þeir sem sinna verkefni í verktöku eru ráðnir inn síðar í fullt starf ef aðstæður breytast.

Þegar farið er að stað og leitað að verkefni eða starfi, er skynsamlegt að segja ekki hreint út að aðeins eitt formið komi til greina. Það er betra að leita fyrst leiða til að komast að því hverjar þarfir fyrirtækisins eru. Það er að segja að komast fyrst að því eftir hverju verið er að leita og þá að máta ólíkt starfsform inn í það. Flestir atvinnurekendur eru að leita eftir rétta aðilanum, með réttu þekkinguna og hæfnina. Það skiptir þá minna máli hvert formið á vinnunni er.